X
تبلیغات
ندای شغــــــــــــــنان

+ نوشته شده توسط اقبال«حسام» در دوشنبه شانزدهم بهمن 1391 و ساعت 12:54 |

غلام علیشاه نُصیری

نصیری شاعریکه مرگ نا به هنگامش در عنفوان جوانی و پیش از شکوفا شدن استعداد بزرگش در شعر برای ادب دوستان و فرهنگیان ضایعه جبران ناپذیری بود.

غلام علیشاه نصیری در سال 1328 هجری خورشیدی در قریه خنج ولسوالی شغنان در یک خانواده روحانی چشم به جهان گشوده است.[1] و در سال 1357 در حالیکه از طرف حکومت آن وقت بنام مدافعین به ولسوالی جرم فرستاده شده اند در محلی بنام شخ مزار به شهادت رسید.

وی همرای پدرش مشک علیشاه و سایر خانواده خویش از منطقه خنج کوچ کرده و در قریه سرچشمه ولسوالی شغنان رحل اقامت افگندند و در آنجا در آغوش پر مهر مادرش نشو و نمو یافت. وی دوره سواد آموزی را نزد پدرش آموخت و در سن شش سالگی شامل مکتب ابتدائیه آن وقت گردید و مدت شش سال را در آنجا کسب علم نمود. دوره متوسطه را در یکی از لیسه های شبانه کابل پیگیری نموده؛ ولی نسبت مریضی که عاید حالش گردیده بود نتوانسته پا را فراتر گذاشته، به آرزوی دیرینه خویش نایل گردد. او مدتی به حیث تایپست در وزارت داخله کار کرده و از سال 1347 به بعد به حیث کاتب در مدیریت معارف بدخشان و لیسه نسوان شغنان ایفای وظیفه نموده و صنف دهم و یازدهم را واپس در لیسه رحمت شغنان بطور سامع سپری کرده است و در طول این مدت زمان با آثار و اشعار نویسنده گان و شعرای زبان دری بیشتر و بهتر آشنا گردیده است.

چنانکه مطالعه دیوان شعرای نامدار که بیشتر در مکاتب ملایی چون حافظ، بیدل و دیوان سعدی تدریس میشدند بهترین وسیله سرگرمی موصوف شده و در سال های بعدتر جوانی اش آثار ناصر خسرو او را چنان شیفته و مجذوب ساخته که تعدادی از آثارش را به قلم خودش نوشته و به حیث بهترین تحایف پیشکش دوستانش نموده است.

نصیری که یک شخص با ایمان، بشر دوست، صادق،  صمیمی و معاشرتی و بقول رها "یک جوان کوتا قد و لاغر اندام" بوده است.

موصوف بقول رها "از سنین هفت سالگی به عالم شعر و شعر سرایی آشنایی پیدا کرده و اشعار زیادی را به زبان شغنانی سروده است؛ که بسیاری از این اشعار سوخته و از بین رفته و تنها از سال 1343 به بعد در حدود پنجاه پارچه شعر در کتابچه کوچک با خود دارد" وی اشعارش را نزد بعضی اشخاص در زنده گی خود امانت گذاشته تا از اشعارش استفاده کنند، ولی بعد از مرگش تا حال آثار دست داشته آن فقید مفقود گریده، بجز از چند غزلی که در روزنامه بدخشان به چاپ رسیده اند ویک غزل که بصورت ملمع به زبان شغنی و فارسی دری سروده شده که فعلاً نزد آقای ظهوری موجود و متباقی آن لا درک است. غزلی که از او به زبان شغنانی باقی مانده منعکس کننده روح اساس و شاعرانه نصیری زیر سایه تنگ و تاریک ناداری و بی بضاعتی او و هموطنانش می باشد و تا آخرین رمق حیات خود از این درد و تأثر رنج میبرد که این آلام و تأثر در آیینه اشعارش به وضاحت دیده می شود.

سلام از من رسان ای نامه آقای ظهوری را                      که قربان سازمش از ژیﭫ درون تهر پښت کوری را

سلامت میرساند از زدونند جمله پاذ نښپوږج       ازین جـــــــا با خبر باشی که پښت غل یستته ذد موږج

غرمبه نیز عمری خود به من بخشید و بیغم شد      ز اسباب ورم ویذیج مـــــا این هــــــم شکر کــــم شد

نرید یاږجت چبینین در فراق آش قلندر ست           ازین رنجت عذابین سیجبت تاثج خاک بر سر ست

به امید شفرچک قیچ خود را میدهم تسکین              که بعد از خیر چزون گرذه ندیده هرگز این مسکین

بیامرزد خذای آش و ﭬرا تاﭫ و کلیښڅک را             کــــــه اندر خیر پچار کـــردند اعلان خلاصک را

رنوښچم شکل ښرﭬاته پلاو ویﭫ عکس بکن ارسال              که بر چشمان خود مالم اگر مولا څذید اقبال

  زیارت کن تو مهش امباج برنج و گوښت و هم نانرا                 خوذمند مس نمی بینیم باری روی ایشانــرا      

خمار آشته گرذه درین ساعت مو انجوڤجه               خذای ویڤ نعمتین با لطف خو از مهش وطن روڤجه

نصیری الامان گوید ز شر چرمک و بابک

پناهش ده خداوندا ز مکر زردک و پندک

رها می نویسد که " او شعر نو و کهنه میسرود و شعر نو را می پسندید" البته منظور رهااز شعر نو شاید شعر نیمایی باشد، ولی امروز چیزی بنام شعر نو و یا نیمایی از وی باقی نمانده است. اما تعدادی از اشعار کلاسیکی که از وی باقی مانده اند از پختگی و عذوبت کلام برخوردار هستند. موصوف این اشعار را در هنگامی سروده که زور و توانایی جسمی داشته ولی تجربه کاری کمتر داشته؛ اما با آنهم سروده هایش نشان دهنده تبحر و توانایی وی در مسلک شاعری هستند.

تا باد صبا داد نویدی ز بهارم              چون غنچه شگفته دل پژمردۀ زارم

در ورطه اندوه دلم بود گرفتار            ا ی کشتی امید رساندی به کنـــــارم

لبخند هوا چین ز جبین ها بکشاید          ای تند جبین زود گذر کن ز کنارم

شادم که به خود آوردم سیل گلستان    وز خویش برون ناله جانسوز هزارم

با سبزه نو خیز قراری بهــم آور          ای قلب شتا دیده بی صبر و قرارم

هنگام بهاران اگرم خاک شود تن    رقصد به هوای چمنی مشت غــبارم

ای خاطر افسرده به انفاس بهاران        پر وا کن و بیرون پر ازین کهنه حصار

وصفت نتوان کرد ادا طبع نصیری

شرمنده احسان تو ای تازه بهارم[2]

نخواهم آنکه فریبنده با سخن باشم          نخواهم آنکه گرفتار ما و مــن باشم

                    نه مایلم که نهم دام مکر بر مردم                  ویا که در پی اغفال مرد و زن بــاشم

چنان نبافته استاد تار و پود مــرا                که پیچ خورده به هر چیز چون رسن باشم

درین دیار همی پوست برکشند از تن                 چه حاجت است که در بند پیرهن باشم

دلـــم قرار نگیرد میان سینه تنگ                      همیشه ناله کنم تــــا درین چمـن باشم

کجاست مجلس پر سوز و ساز اهل ادب             که گوش داده و خود مهر بر دهن باشم

سرود گرم مــــن آنگاه میکند تأثیر                    کـــه سرد گشته و پیچیده در کفن باشم

بسیم و زر نفروشم متاع ملک ادب         اگــر چه مفلس بازار این وطن باشـــم

مرا بگوشه خلوت بحال من بگذار                        که پاک سوزم خود شمع خویشتن باشم

سرم به عزم تملق همی نگردد خم

چه لازم است نصیری در انجمن باشم[3]

نصیری در خصوص ترقی و تعالی افغانستان آرزو میکند که دریای خروشان آمو شود و وطنش را از چنگ کویر پسمانی به لاله زار و سنبلستان پیشرفت مبدل سازد.

بیاکه زنده گی خویش وقف کار کنیم                                بیا که خاک وطن را چو لاله زار کنیم

بیا که متحد و متفق به هــــم باشیم                              بیا ز تفرقـــــــه و از نفاق عـــار کنیم

بیاکه چاره خود را به یک دلی جوییم                               بیا که یک جهتی را به خود شعار کنیم

بیا که در پی بهبود وضع خود کوشیم                       بیاکــــه پایه امیــــد استـــوار کنیـــــم

بیاکه مردم خود را ز غم رها سازیم            بیا ز بـــد عملان سلب اختیــــار کینم

بیا فدای غرض های دیگران نشویم            بیا فدای وطـــــن گشته افتخــار کنیم

بیا ز سعی و عمل متکی به خود گردیم                        بیا کـــه بین ملـــل کسب اعتبار کنیم

بیا که خدمت این مملکت وجیبه ماست               بیا که بهر وطن جان خود نثار کنیم

بیا که همچو نصیری زخود برون آییم

بیاکـــــــــه فکـر ترقی این دیار کنیم[4]

نصیری در سرودن اشعارش به چند شاعر استادی چون: بیدل، حافظ و پروین اعتصامی از قدما و از معاصرین، عدیم ،فراق؛ وواصفی تمسک و تمایل خاصی داشته که از جمله غزلی که در دسترس ما قرار گرفته بیان کنندۀ تمایلات نصیری به سبک بیدل است.

بشد آهنگ دردم پر زسوز بی دوایی ها         به خجلت آشنا گشتم زدست ناتوانی ها

شرار نالۀ بی تاثیرودرد آه بی حاصل          عجب کیفییتی دارد جهان بی نوایی ها

هوایی تر زبانی با لب خشکم نمی سازد        دهان با لرزه بکشایم زبیم خود ستایی ها

کف از پهلوی نخوت روی دریا بی ثبات آمد           چه آفت ها که پنهان است اندر خود نمایی ها

سراسر مایۀ شادی است بزم دیگران دیدن            مگر حسرت کشان را بهره نامـد زین کمایی ها

بچشم دل جبین بی مــروت آنچنان آید                  که خط را بر کشد بر روی حرف همنوایی ها

ببال عزم راسخ میتوان بر اوج مطلب شد                کجا شهباز همت را غمی بیدست و پایی ها

نگه در دفتر تحقیق کردم این چنین دیدم        سکوت اندر گنه بهتر ز لاف پارسایی هـا

        شده نام محبت پرده برداری هوس کاران      مرا بیگانگی خوشتر ازاین نو آشنایی هـا

به وصف عشرت کشور کشایان بسته کن دفتر

نمی خواهد نصیری لذت جز دلکشایی ها[5]

درد دل غریب به درمان نمی رسد           آواز بینوا بــــه طبیبان نمی رســــد

     آواره گآن بادیه فقر و فـــــاقه ایم                            فریاد ما به گوش خسیسان نمی رســد

لب تشنه ایم ما مگر از آسمان عدل        فیضی به ما چو قطره باران نمی رسد

کس واقف از شکنجه غربت نمی شود          تا خود به روزگار پریشان نمی رسد

جمعی هزار گونه طرب ساز کرده اند                     وز بهر ما یکی به هزاران نمی رسد

هــــر روز مستمند بپوشد لــباس نـــو              امـــا کفن بــرای غریبان نمی رسـد

  گوشت و پلاو خورد سگ دون همتان ولی        نانی زدست شان به یتیمان نمی رسد

چون نیست غیر آبله مزدور را به کف                    قدرش به چشم مردم نـــادان نمی رسـد

    بر بینوا به چشم حقارت نظر مــکن             الماس و زر به ارزش انسان نمی رسد

خواهد نمود خانه بیداد را خـــراب                  طــوفان به سیل دیده گریان نمی رسد

فردا همی به دامن مطلب زنند چنگ                          امروز اگر چه دست ضعیفان نمی رسد

افسرده گشت پای تفکر نصیریا

وین شرح دل گداز به پایان نمی رسد[6]

بسکه تاثیر غرض در انتخاب افتاده است     بررخ بی بند و باری ها نقاب افتاده است

سرمه سان جا دارد اندر چشم آرایندگان       آنکه اورا با سیه کاری حساب افتاده است

از کنار خود نگردد سنگ هرگز باخبر        مور عاجز را مگر در لانه آب افتاده است

بر نمی زگرداب تملق آنکـــــــه او              در مقـــام بی ثباتی چون حباب افتاده است

ازصدای همنواییهای هر تاری ربار          زخمه را بنگر که اندر اضطراب افتاده است

رهنوردان را مقصر کی توان پنداشتن         رهنما گر خود به راهی ناصواب افتاده است

اینقدر مردم میازارید ای سنگین دلان            گرشما را پای حشمت در رکاب افتاده است

نیست در قاموس بیداران به جز نامردمی       یک قلم فصلی مروت زین کتاب افتاده است

رنگهای دارد نصیری چهره بد طینتان

خامه در تعریف دونان لاجواب افتاده است

تا توتیای صدق به چشمان کشیده ام        صد منت از رفاقت مژگان کشیده ام

تاگوش من به نام کسی گشته اشنا          باری محبتش به دل و جان کشیده ام

ای خرم آن دمی که طوافش به جا کنم     کزمدت ایست این همه ارمان کشیده ام

قلبم زسنگ تفرقه بشکست شیشه گون         تا پای دل زگوشه شغنان کشیده ام

هرچند نا رساست نوایم ولی چه باک           چون این فغان به یاد گلستا کشیده ام

ازناله های بی اثرم یاد میدهــــــد               هر سختیی که در غم جانان کشیده ام

یک آه بهر عشق دروغین نمی کنم       از راستی است این همه تاوان کشیده ام

بر پرده خیال نصیری به دست شوق

تصویر رنگ و بوی گلستان کشیده ام

گر زبیدادی پاییزم گلستان بفسرد            وحشت افزااست بسی، لیک نباید پژمرد

یاکه در باغ درختان همگی لخت شدند         حلــــــــق نوزاده امید نه باییست فشرد

یاکه از خشم زند باد به پیشانی کوه                 سینه با ناخـــــــن اندیشه نباید آزرد

نغۀ ریزش باران شنوو رقص تگرگ          چمن ازحسرت این برف گران جان سپرد

فرش برفین بنگر برسر کوه و در دشت    که چه سان فرش زمین را به پلاسی نه شمرد

چهره پوشاند زچشم شعرا شاهد عیش        رنگ شادی ززمین است دست طبیعت بسترد

لرزد آن طفل یتیمـــی که ندارد کالا           گشنگی نیز چو صبرش ندهد خواهــــد مرد

آه اگر طفلک رنجور طعامی خواهد             پدر از فقر نداند زکجــــا خواهــــــــد برد

خاطر منت دونان نتوانست کشید               که به جز خاطره از خوان خسان بهره نبرد

ای خوش آنکس که بود در در او صله رحم         وز سخــــــــاوت غم بیچاره ونادار بخورد

بهر همدری و انسانیت و همنوعی                کمکی کرد به درمــــانده و هیچش نشمرد

دست افتاده هرآن کو زمرت بگرفت          سر فرازی دو جهان گشت و به صد فخر بمرد

به خطا گفت نُصیری و از اینهم بهتر

میتوان گفت که هرشخص نکو نام نمرد

گر برسر کوی توهم افتد گذر امشب       در موجۀ آمال شوم غوطه ور امشب

جان را به هوایی حرمت کردمی آزاد     بودی اگرم از کرمت بال و پر امشب

یک لحظه بیا بر سر بالینم و بیگر       احوال من خسته و خونین جگر امشب

ناورد صبابرمن غمدیده پیامی            جز سوز دل و رنج تن درد سر امشب

باری ز لبت بخش به من آب حیاتی      کز من دگری نیست فناگشته تر امشب

                          باشد که به سویم قدمی رنجه نمایی                        گوییم به هم راز دل همدگــــر امشب

چون من دگری نیست به یاد گل رویت       دیوانه و سودا زده و دربدر امشب

آزرد نصیراز ستمت کشته چنانم

کز پاو سری خویش ندارم خبر امشب

روزی نگــــاه وسوسه انگیزدلبری                بر چهرۀ نشست و گره خورد با نگاه

در مردمان چشم طرف جای خویش جست              تا بگذرد ز راه گـــــــذارش غبار آه

آندم چو نور از نظرش پا برون نهد                تا پیش پاخـــــــورده بیفتد میان راه

****

می خواست تار وپود وجودی به هم زند      وانگه شرر زند به سراپای هست یش

خاکستری به  جــــای گذارد ز آتشی           هنگامه ها به پا کند از چیر دست یش

از جرقه های آه که هر لحظه می جهد          کیفیتی دگر بفـــــــزاید به هست یش

****

اما نیافت نقش قدم های معصیت          بر پرده های ساده چشـــــم مقابلش

دانست رفته رنگ تمنا زقلب او           بر بسته کار های هوس رخت از دلش

                                       لغزید و باز گشت به سوی دگر دوید      آواره بود یا نه پذیرفت مــنزلش

****

اشکی فرو چکید به یادی گذشته ها        از چشم گول خورده و اندوه بار مرد

                                     سرزد زسوز خاطرۀ نالــه از دلش            از ید یـــک نگــــاه برآود آه ســــرد

یادی زیک نگاه که در وی نهفته بود      یک عمر تیره بختی و اندوه ورنج و درد

****

یاد آمدش جوانی و امید زندگی           کاندر پی هوس همه بر باد داده بود

از پیروی نمودن یک لحظه آرزو        آینده اش به چنگ تباهی فتاده بود

بر چهره اش علامه حسرت فرو نشست

حالا دگر برای عدم پا نهاده بود

آشنایان رفتم از شهری شما                       تا شوم همراز با بیگانه ها

گنج همدردی و راز دوستی           باز جویم در دل ویرانه ها

٭٭٭

بسکه گشتم پایم از رفتار ماند          در تلاش و جستجوی همدمی

                                             لیک بختم عاقبت یاری نکرد                   تا بیابم راز داری همـــدمی

٭٭٭

                                              هرچه بنمودم گریبان پاره گــی       دامـــن آن همنوا نامــد بـــــدست

بسکه دیدم رنگ ها، نیرنگ ها        قلب من با سنگ نو میدی شکست

٭٭٭

    یادگاری تلخ با خــــود بـــرده ام   از تعصب مشربان خود پسند

  من کجا و قرب خود خواهی کجا     تا کنم فریاد حـــــق گویی بلند

٭٭٭

از لجن زاری هوس پا می کشم           دست من گیرد اگر آزاده گی

                                           کز بلندی ها نگشتم شاد کـــام                     تا چــــه باشد لذت افتاده گی[7]

 

منابع مآخذ

1: اقبال، حسام. شعرای معاصر شغنان.(1391).کابل: انتشارات قرطبه.

2: کلکسیون روز نامۀ بدخشان



[1] آقای سید احمد رها در شماره 131 روزنامه بدخشان محل تولد نصیری را قریه سرچمه دانسته ولی بقول برادر نصیری محل تولد او همان قریه خنجی است که قبلاً متذکر شدیم.

[2] روزنامه بدخشان، 9 حمل 1351

[3] رورنامه بدخشان، 23 حمل 1351

[4] روزنامه بدخشان، شماره 121، 25 اسد 1351

[5] روزنامه بدخشان، شماره 141، 22 سنلبه 1351

[6] روزنامه بدخشان، شماره 126، 15 سنبله 1351.

[7] روزنامه بدخشان، شماره 36، 6 ثور 1351

+ نوشته شده توسط اقبال«حسام» در دوشنبه شانزدهم بهمن 1391 و ساعت 10:32 |
تهیه و ترتیب

اقبال «حسام»

مورخ 10/12/1390

رد انتساب قصیده «ای عزیزان شور و غوغا درجهان خواهد گرفت» به

ناصرخسرو

هرکس به طریقی دل ما می شکند        بیگانه جدا دوست جدا می شکند

بیگانه اگر می شکند عیبی نیست         از دوست بپرسید که چرا می شکند

هنوز طفل خوردی بیش نبودم که از زبان عدۀ از اشخاص و افرادی که به مسایل عقیده تی بیشتر تمایل داشتند و مسئله مذهب و مذهبی بودن را زیادتر مطرح می ساختند، گویی از تمام امور مذهبی چیز و ناچیزی میدانند و بعضی شان انگشت رهبری مذهب را با دندان می گزیدند و کتاب های دینی بخصوص  آثار ناصرخسرو را صرفا و صرفا مربوط خود و خانواده خود میدانستند و حتی  در مقابل کسانیکه آثار ناصرخسرو بخصوص وجه دین، خوان الاخوان و زادالمسافرین را ورق میزدند چنان عکس العملی از خود نشان میدادند که امروز یک مسلمان افراطی در مقابل کسی که انجیل و یا تورات را در دست بگیرد؛  همانگونه عکس العمل مشابه نشان خواهد داد، تقریبا برای عوام  ممنوع المطالعه بودند، نجوا و  زیر زبان زمزمه می کردند که «ای عزیزان شور و غوغا در جهان خواهد گرفت»و بعد این سخن را به ناصر خسرو حجت خراسان نسبت میدادند و من هم که از زبان شان این زمزمه را می شنیدم به یقین کامل و با جان و دل آنرا می پذیرفتم ؛ اما هر قدر کوشش کردم تا آخر آن را پیدا کرده بخوانم ، موفق نه شدم. خوشبختانه بعد از سالها انتظار و کوشش ،چندی قبل باآنکه به سیستم انتر نتی همیشه و متواتر دسترسی ندارم از سایت  سیمای شغنان مقاله ای را  تحت عنوان موسیقی و شعر در کوهستانهای پامیرکه از روی ویب سایت  موسسه مطالعات اسماعیلی لندن کاپی شده دریافت نمودم ، با آنکه عنوان مقاله خیلی کلی است ؛ اما در بحبوحه متن آن به مسئلۀ موسیقی و شعر پامیر خیلی نظر جزوی بازتاب یافته بود،  با آنکه تمام امکانات مادی و معنوی در اختیار نویسنده گان و پژوهشگران آن موسسه قرار دارد انداخته شده، از کمی و کاستی های چشم گیری نیز بر خوردار است. ولی من نمی خواهم به تمام نقاط موضوعات آن نظر بیندازم ؛ِ اما آنچه که بیشتر در محراق توجه من قرار دارد رد انتساب قصیده «ای عزیزان شور و غوغا در جهان خواهد گرفت» به ناصر خسرو است.

   امروز تمام ادبیات پژوهان و کسانیکه شعر و موضوعات شعری گذشتگان را تحلیل و تجزیه میکنند به این نظر اند که ، قصاید ناصر خسرو از تمامی عیوب مبرا هستند. چنانچه: یکی از نویسندگان در باره قصاید ناصرخسرو می نویسد: «در قصاید او{ناصرخسرو} غث و سمین نیست. اصلا دردیوان او قصیده درجه سوم پیدا نمی شود. قصاید او را میتوان  به دو دسته تقسیم کرد: خوب و خوبتر.» اما این قصیده مملو از غث و سمین است و در ضمن هیچ خوبی و زیبایی کلامی در آن به نظر نمی رسد. پیرامون غث و سمین بودن آن بعد ها صحبت خواهیم کرد.

  بر همگان هویدا است که قصاید ناصر خسرو از لحاظ وزن سنگین و از دید قافیه مشکل زا هستند معمولا واژه های اصیل زبان فارسی دری را در بر دارند و به مسایل فلسفی، مذهبی و انتقادی بیشتر می پردازند.اما در این قصیده نه مسئله فلسفی نه مسئله انتقادی و نه مسئله مذهبی دیده میشود.

 به جای اینکه بحث کلی در مورد قصیده مطرح نمایم، سزاوار است، کمی به جزئیات بروم وبعضی ابیات این قصیده را به تحلیل و تجزیه بگیرم و از بیت اول شروع کنم که در آن گفته شده:

    ای عزیزان شورو غوغا در جهان خواهد گرفت        غصه و غم در جهان این و آن خواهد گرفت

در این بیت منظور از« جهان این و آن » یعنی چه؟ چه مفهوم و کدام مطلبی را ارایه میکند؟ اگر ما بی مفهومی این عبارت را مجرا به ناقابلی مستنسخ بدهیم و بگوییم که شاید «غصه و غم این و آنرا در جهان خواهد گرفت»بوده ؛ بازهم به یک مسئله تکرار قافیه که در زمان ناصرخسرو و سبک خراسانی از معایب شعر شمرده می شد سر دچار می شویم..

 در بیت دوم در مصرع اول گفته شده که « مهر ازتاب ملامت زرد رو خواهد شدند» دیده میشود که در این مصرع به مسئله ساختار زبانی و قواعد دستوری زبان فارسی دری توجه نشده؛ چنا نکه برای واژه مهر که اسم مفرد است فعل جمع شدند بکار برده شده که مغایرت کاملی با نورم زبان دارد. ولی در مصرع اول بیت چهارم پس به اصل قاعده دستوری توجه کرده،گفته است. «شرم و ناموس از خلایق برطرف خواهد شدند»که در این بیت صنعت جمع را بکار برده و شرم و ناموس را باهم جمع کرده تحت یک حکم برطرف شده بیان نموده است.

نکته دیگری که در بیت دوم، ششم، سیزدهم،و بیست و هفتم از لحاظ ساختار شعری در این قصیده نظرمان را به خود جلب کرده استفاده از قافیه معیوب و آنهم شایگان.شایگان که گونه یی از ایطای جلی است. در آن نشانه جمع فارسی بخصوص «آن» و جمع عربی در قافیه بکار برده میشود. اما این نشانه ها زمانی بیشتر از عیوب قافیه پنداشته میشوند که به حیث حرف روی در کلام قرار بگیرندو حرف روی هم باید آخرین حرف اصلی یک کلمه باشد، در ابیات اشاره شده که قافیه بر پایه مردمان، مادران و ظالمان نهاده شده می بینم که آخرین حرف در مادران «ر» و در ظالمان و مردمان «م» است که این خود یک کاستی بزرگی در سبک خراسانی که ناصرخسروحتی در دور غزنویان و سلجوقیان طرفدار آن بوده، میباشد.در حالیکه قبلا یاد آور شدم که عموم ادب شناسان به این باور اند که قصاید ناصرخسرو از لحاظ وزن سنگین و از دید قافیه مشکل هستند.

  در واقع بعضی از هم مذهبان سلیم ، ساده و آب دندان مان به باور اینکه شعر از ناصرخسرو است از بیت پنجم این قصیده که در ان گفته شده:

  نسل یعقوبی به عالم منقطع خواهد شدند   تا به گردون ناله و آه و فغان خواهد گرفت

چنین توجیهات می نمایند که نسل یعقوبی مراد از اولاد های حضرت پیغمبر و آنهم امامان بر حق اسماعیلیان، که دشمنان از هر سمت وسویی بالایشان در آخرزمان حمله ور می شوند و آنها را به شهادت و نیستی میکشانند ، سپس رعد و برق میشود ؛ ستاره ها از مسیر شان منحرف و دنیا در هم و برهم میشود. این یک توجیهات و داوری نادرست و عجولانه است. من تا به حال به چنین حدیثی و یا روایتی سردچار نشده ام که در ان حضرت پیغمبر گفته باشد که من از اولاد یعقوب پیغمبر هستم ولی به کرات گفته است که من از نسل ابراهیم پیغمبر هستم و خود یعقوب هم به جدش ابراهیم پیغمبر افتخار کرده است.حقیقت سخن این است که مراد از نسل یعقوب در این قصیده یعقوب بیک فرزند امیر حسن بیک بن علی بن قرا عثمان که به تاریخ چهاردهم ربیع لاخر 883برادرش سلطان خلیل را که مرد عیاش و بی کفایت بود به قتل رساند و خود پادشاه سلسله آق قویونلو شد که در سطور آینده موضوع را مشرحتر و واضح تر بیان خواهم نمود.

  در ابیات هفتم،نهم و دهم این قصیده از ماده تاریخ نهصدونه سال و ماه یاددهانی شده و پس از آن در باره ظهور شخصی بنام شاه اسمعیل بن حیدر و حکومت پنجاه ساله فرزندش چیزی گفته شده. که آن عده از تحلیگران محترم را که انتساب این قصیده را به یقین کامل به ناصرخسرو میدانند به بیراهه رفته اند. آنان از شاه اسماعیل بن حیدر کس دیگری را توجیه میکنند و از تاریخ نهصدو نه موضوع دیگری استحصال میکنند و درمورد پنجاه سال حکومت فرزندش نیز موضوعات بی پایه دیگری را  بیان مینمایند که خود توهین محض به شان و شوکت امامان دوّر است.که نه این شاه اسماعیل همان اسماعیلی است که حین امامت او در بین شیعه اسماعیلی و اثناعشری افتراقی افتاد و نه هدف از فرزندش محمد بن اسمعیل هفتمین امام اسماعیلیان است ونه مراد از حیدر حضرت علی کرم الله وجهه است؛ بلکه هدف از شاه اسماعیل در این قصیده همان موسس سلسله صفویه پسرحیدر بن جنیدبن صدرالدین بن ابراهیم است که در25  رجب 892 تولد یافته بود. زمانی که پدرش حیدر توسط شروان شاه به همکاری امیر یعقوب ترکمان در سال 893 به قتل رسیداسماعیل طفل یک ساله بیش نبود که به محبس قلعه اصغرفارس با دو برادرش علی و ابراهیم فرستاده شد که بعد ها توسط رستم بیک از حبس رها گردید و به منطقه گیلان متواری شد. در اوایل سال 905 اسماعیل به کمک مریدان کثیری که از طریقه ابا و اجدادش پیروی می کردند و بنام صوفیه در مناطق مختلفی متفرق بودند ؛ در منطقه اردبیل که اسماعیل از گیلان به آنجا رفته بود گرد اسماعیل جمع شده اند که از جمله هفت هزار نفر ایشان را ترکان طوایف مختلف از قبیل شاملو، استاجلو؛ قاجار؛ تکلو و افشار بودندکه پارچه های سرخ ( اصلاً کلاه سرخ بر سر می گذاشتند)  برسر داشتند و بنام قرلباش (سرخ سر) معروف شده بودند. ( در زمینه میتوانید به کتاب " قزل باش و هزاره در لابلای تاریخ افغانستان"، تألیف : احمد علی محبی، به زبان فارسی اگر دسترسی دارید، میتوانید مراجعه کنید)

  اسماعیل بعد از فتح مناطق از دست رفته پدرش در ربیع الاول 909به عراق عجم لشکر کشید و در نزدیکی همدان با مراد بیک آق قویونلو جای نشین الوند بیک جنگ کرد ؛ او راشکست داده در نتیجه این فتح سلسله نسل یعقوب که قبلا در مورد اشاراتی نمودم بکلی بر افتاد و مناطقی چون ، عراق عجم، فارس و کرمان ضمیمه ممالک شاه اسماعیل گردید. بعد از مرگ شاه اسماعیل پسرش شاه طهماسپ اول از سال 930-984 که پنجاه سال میشود بر مناطق مفتوحه پدرش حکومت راند.

   در بیت بیست وچهارم این قصیده از شخص دیگری بنام شاه عباس (البته شاه عباس اول) که عده از تاریخ نویسان او را بنام شاه عباس بزرگ میدانند ؛ ذکری به عمل آمده ؛ در توصیف این شاه صفوی گوینده چنان افراط کرده که شعرش از غلو به طرف دروغ رفته و حتی به صراحت گفته میتوانم که کفر گفته است. عباس صفوی را به مقام و مرتبه مهدی رسانده به وی یکی از نشانه های مهدی که روی سرخ دارد ؛ داده و بعد از آن بی شرمانه مراجعه به حدیثی کرده که در آن حضرت پیغمبر یکی از نشانه ظهور مهدی را طلوع آفتاب از سمت مغرب میداند؛ پس آیا چنین واقعه یی  در ایام عباس صفوی رخ داده ؟ آیا مردم دیگر تا ابد از ظلم ظالمان ؛ فساد و غیره اعمال رزیله امانی یافتند؟ و آیا های دیگری، تا ما از این طریق به پذیریم که واقعا چنین رویدادی در این زمانی به وقوع پیوستنی بود که ناصرخسرو آنرا پیش بینی و سلاطین صفویه را ستایش کرد و نیز چه رابطه یی صفویان با ناصرخسرو داشتند تا وی در قرن پنجم آمدن شان را پیش بینی می کرد؟ ایا مذهب اسماعیلی رسمیت پیداکرد؟ مذهب رسمی و دولتی مذهب اسماعیلی شد؟ حد اقل صفویان از لحاظ نژادی با وی قرابت داشتند؟هیچکدامی نی ، پس چگونه و از روی چه سندی انتساب این قصیده را به ناصرخسرو به پذیریم.

  مسئله دیگری که در این قصیده به چشم می خورد تکرار قوافی است. در این قصیده واژه جهان شش دفعه ؛ مردمان سه بار و امان دو ره به حیث قافیه واقع شده اند؛ این موضوع در زمان ناصرخسرو و سبک خراسانی از معایب شعر و ناتوانی شاعر پنداشته می شد؛ اما بعد ها بخصوص در سبک هندی رواج پیدا کرد و چنان شایع شد که به قول دکتر ذبیح الله صفا در جلد پنجم تاریخ ادبیات ایران شاعران بزرگ سده یازدهم و دوازدهم چون طالب آملی، کلیم کاشانی و بیدل عظیم آبادی را در بر گرفت. وی می گوید «شاید خواننده این غزلها در بادی امر تصور ناتوانی برای گویندگان کند، لیکن وقتی می بینیم شاعران توانای استادی به تکرار چنین کرده اند.»

   مسئله دیگری که در این قصیده کار برد دارد ماده تاریخ است در این مورد دکتر صفا در جلد سوم تاریخ ادبیات ایران می نویسد « از قرن هفتم به بعد موضوع تازه یی در ادب فارسی شیوع یافت که پیش از این اگر هم در ادب فارسی بوده باشد رنگ و شکل دیگری داشت؛ و آن ذکر تاریخ ها است در قطعات کوتاه برای وقایع گوناگون اعم از جلوس یا فوت و قتل پادشاهی ویا مرگ و قتل وزیری و روز ماه و سال وفات حکیمی و شاعری و امثال اینها.» این موضوع در قرون بعدی به نزج و پختگی خود می رسد و شعرا در کاربرد ماده تاریخ دو راه را به پیش می گیرند که در یکی صرف به ذکر اعداد اکتفا می کنند و در دیگری ذکر سال، ماه و روزرا به حساب ابجد در می آورند در این قصیده هردوی آنها دیده شده اند که اولی فتوحات شاه اسمعیل صفوی را منعکس می نماید و دومی که به یک مسئله مبهمی از روی ابجد پرداخته و بر حسب نوشته موسسه مطالعات اسماعیلی لندن حروف (ث،خ،ف) که از روی ابجد 1180 حاصل میشود سال ظهور مهدی را پیش بینی کرده ولی تا اکنون در باب ظهور مهدی و مهدویت کوچکترین عملی به وقوع نه پیوسته و به قول آنانیکه (ث،خ،ف) را رد می کنندو به عوض (ش،غ،ف) را مطرح و از روی ابجد سال 1383 را بیرون میکشندهم کدام وقایع قابل قبولی در زمینه مهدی و ظهور مهدویت را شاهد نیستیم.

  پس در مورد این قصیده به این نتیجه میرسیم که موضوع تعریف و تمجید صفویان و سخنان بیهوده و به بیراهه کشاندن افراد خوشباوراز موضوعات مهم این قصیده هستند و هیچگاه و به اندازه ذره یی هم نمیتوان آنرا به ناصرخسرو نسبت داد.

  ناصر خسرو نه شاعر درباری و نه مداح پادشاهان بوده و نه سخن سرای بیهوده ،چنانچه می گوید:

      این چنین بیهوده  ها، نیز مگو بامن      که مرا از سخن بیهوده عار آید

بلکه یک حکیم بوده و این قصیده از دشمنان زیرک ناصرخسرو است که زیرکانه در سده های اخیر به وی نسبت داده اند تا مسئله عقیده تی وی را زیر سوال قرار دهند؛ ولی شور بختانه از طرف دوستان کم توجه او از دل و جان پذیرفته شدو حتی خود را به انستیتوت مطالعات اسماعیلی لندن رساند تا باشد برای آینده ها یک سند قوی و محکم از یک محل معتبر به نفع متخاصمین سر بدرکند پس به دوش این انستیتوت  است که در قسمت همچون مزخرفات و بر چسپ ها قد علم  کند یا قد خم و در مورد آگاهی عام و تام مردم اسماعیلی پیرامون مذهب شان بیشتر سعی میکند یا کمتر بحث ایست به ایشان ارتباط دارد نه به من.

 

 

 

 

 

+ نوشته شده توسط اقبال«حسام» در چهارشنبه دهم اسفند 1390 و ساعت 10:7 |
زیبایی شناسی در آثار رحمت بدخشی

تهیه و ترتیب: اقبال «حسام»

مورخ6/6 / 1390

شهر نو فیض آباد

 

   میرزا رحمت  « رحمت » فرزند محمد اسماعیل  ورسجی بدخشی که در سال 1201 هجری شمسی در محل گذر چنارک فیض آباد بدخشان  از عالم آرام به دنیا سر گردان تشریف فرما شدند. هنوز نو جوانی را به پایه اکمال نرسانده بود، که استعداد هنری خود را آهسته آهسته نشان داده و توجه خویش و اقارب و دور نزدیک را کم کم  به خود مبذول نمود و مورد تشویق هنر دوستان و فرهنگیان بدخشان قرار گرفت . رحمت که چمنزار تحصیل ابتدایی خود را با آموزه های پدرش آبیاری نمود ؛ به هر اندازۀ که از عمرش می گذشت دیگر یادداشت های پدرش نتوانستند ذهن پرخاشگر وی را آرام و به دریای معانی جویی وی سدی واقع شوند. بدین سبب رحمت در جستجوی محلی شد که در آن بتواند عطش تخییلات شاعرانه و ذوق تحصیلات خود را سیر آب بسازد.

   رحمت در سال 1323 هجری شمسی بدخشان را به قصد هند که در آن وقت مرکز تجمع  اهل ادب و محل تحصیل طلاب بود، از راه چترار، ترک گفت و مدت ده سال در آنجا به تحصیل علوم شرعی و ادبی مشغول و مصروف گردید.

   رحمت آن طلایه دار ادبی و آن خسته گی نشناس فرهنگی، بعد از ده سال تحصیل در هند در سال 1335با جمعی از دوستان و همراهانش از هندوستان وارد کابل و در آنجا مورد بزرگداشت ادبا و فضلا قرار گرفت.

  داکتر صاحب نظر مرادی در کتاب تاریخ بدخشان خویش پیرامون سفر رحمت به هندوستان و فرهنگ معارف دوستی میر سلطان شاه با استناد از این بیت وی :

گربه میران بدخشان نیستم رحمت قرین         میفزاید در دل من مهر سلطان شاه شاه

می نویسد : « میرزا رحمت بدخشانی که همروزگار سلطان شاه بود قصد نمود تا غرض تحصیل علم به هندوستان برود. سلطان شاه برایش اجازه سفر نمیداد و می گفت که هر قدر پول ضرورت دارد برایش پرداخته میشود و در بدخشان بماند چون اصرار رحمت از حد گذشت برایش اجازه داد و تاجایی هم  او را بدرقه نمود . زمانیکه قافله رحمت به حوالی باغ مبارک در شرق فیض آباد رسید میرزا از موکب خود فرود آمد که مشتی آب بنوشد نا گهان تحت تاثیر عواطف امیر بدخشان از عزم سفر خود پشیمان گردید و با امیر سلطان به فیض آباد برگشت امیر سلطان شاه بخوشی تمام به استقبال میرزا رحمت در خیابان فیض آباد پرداخت».

این اضهارات دکتر مرادی به نظر نگارنده این سطور چندان واقعیت را منعکس نمی سازند ، زیرا میان زندگی میر سلطان شاه { که البته منظور مرادی از سلطان شاه (اول) است} و زندگی رحمت فاصلۀ زمانی زیادی وجود دارد.بنا به قول خود مرادی در کتاب بدخشان در تاریخ میرسلطان شاه در سال 1800م، که مصادف میشود با 1338 ش در قندز به دست قباد خان به قتل رسیده در حالیکه شاه عبدالله بدخشی و محمد اسماعیل ناظم سال تولد رحمت را همان سالی تعیین کرده اند که قبلا مذکور شدیم.

  دیگر اینکه رحمت  قبل از تحصیلاتش در هند که جوان بیست و چند سالۀ بیش نبود؛ شاید به این  اندازه  تبحر و توانایی نداشته، که مورد توجۀهمچون حاکم ظالم ، جابر ، سفاک و مستبد قرار بگیرد.ولی حقیقت امر آنست که رحمت بدخشی همروزگار میر سلطان شاه (دوم ) حاکم فیض آباد (متوفای، 1299) پسر میر یوسف علی خان و برادر برهان الدین لاغر است. چون شخص حاکم خودشان شاعر بوده اند با رحمت مراوده قلمی داشته و منظور شاعر نیز درهمان بیت همین سلطان شاه است.

  به قول شاه عبدالله بدخشی زمانیکه رحمت کابل را به قصد بدخشان تر ک مینماید در حصه رخه پنجشیر بدست عساکر محمد مراد بیک به جرم بدخشی بودن اسیر میشود و مدتی در دربار میر مذکور به حیث دبیر ایفای وظیفه مینماید و به زخم آن عده اشخاصی که به صفت اسیر از بدخشان برده شده اند مرهم علاج می گذارد. در قسمت حفظ جان همدیارانش لحظۀ هم غافل نبوده و در صدد در یافت لحظاتی بوده تا مراد دل میر غضب را در یافت نماید و از روز گار رنجبار و بی سرو سامان بدخشانیان مظلوم بکاهد.

   وی که در شهر قندز به مصابه یک پرندۀ در قفس به سر می برد همیشه در آرزوی آن بود که فرصت را مساعد دیده رهسپار و طنش گردد . این امر وقتی به وقوع پیوست که میر مراد بیک خیال تصرف کابل را در سر می پرورانده رهسپار کابل گردید. رحمت به بهانه مریضی از رفتن با وی خودداری و در عوض عازم بدخشان گردید و بعد از چند سال در بدخشان وفات نمود.

    میرزا رحمت آثار زیادی را به رشته تحریر در آورده ولی؛ شور بختانه جبر روزگار به جز از یک جلد دیوان اشعارش متباقی را به کام نابودی فرو برده است. در دیوان موجوده رحمت که بیشتر غزلیات و کمتر قوالب دیگر به نظر میرسند از زیبایی خاصی برخور دار هستند. گوینده سعی نموده تا عروس گفتار خویش را با با صناعات بدیعی و بیانی بیاراید.که ما چند نمونه از این زیبایی های ادبی را خدمت دوستان پیشکش خواهیم کرد.

 

 

آرايه هاي لفظي در اشعار رحمت

تجنيس – جناس:

واژه تجنيس به معني « هم جنس آوردن» و جناسي بمعناي « همجنس بودن» است و در اصطلاح علم بديع، جناس يا تجنيس آرايه ايست شامل آوردن دو لفظ  در كلام كه در ظاهر به يكديگر همانند و در معني مختلف باشند. ممكن است جناس ميان چند كلمه باشد ولي آنچه معمول است در دو كلمه ظاهر ميشود. در ديوان اشعار ميرزا رحمت دو نوع آن قابل رويت هستند كه عبارتند از:

جناس خط: آنست كه دو پايه جناس در نوشتن يكسان و در نقطه گذاري و تلفظ مختلف باشند مانند:

بســـوي ميـــكده در عــــــالم شباب شتاب               بنـــوش بـاده بنه ذهـــن بـــركبــاب كتاب

ز هجربسكه سرشكم چو ابر نيسان ريخت              كشـــاي ديـــده كــــه شد عالم تراب بـرآب

چــه طـالع است كه بر دشنه نگاه زلطف                نشد به كشتنم از چشم مست خواب جواب

در اين بيت واژه هاي «شباب، شتاب» « كباب و كتاب»‌ « ترآب و آب » « خواب و جواب» با همديگر تجنيس خط را تشكيل ميدهند.

ويا: تا از رخت نقاب بر انداختي به باغ                 از شرم روت گل شده غرق عرق عرق

كه در اين بيت. غرق و عرق جناس خط هستند.

2.  جناس زايد: جناس زايد آنست كه در آغاز يا ميان يا پايان يكي از دو كلمه متجانس، يك حرف بيش از ديگري باشد. مثال اول، قامت و قيامت در اين بيت رحمت.

مـــوج حســن دلبر شوخ قيامت قامتي                   بين كه هردم مي فشاند بر رخ خود آستين

يا:

بـــر دوستـي اهل جهان اعتبار نيست           زانم گـــرفته دل ز ديــــار و زيار هم

ويا:‌

زياد قامت شوخ قيامت جلوه نيرنگي           چو طاووس گلستان غرق حيرت گشته اندامم

ذوقافيتين – قافيه دوگانه:

اشعار ایست كه دوقافيه پهلوي يكديگر؛ يا اندك فاصله داشته باشد. لطف و آهنگ اين آرايه كه به شعرمي بخشد بر كسي پوشيده نيست. بديهي است وقتي اين فرهنگ مضاعف شود لطف و رونق آن هم دو چندان ميگردد. كار برد اين آرايه در ديوان اشعار رحمت به وفور ديده ميشود.

 

گر بيات مي بر آرد ناله شيخ و شاب شب              هست از عشق جهان سوز تو در مهتاب تب

***

اي خيال لعل شيرين تو بر ياقـــوت قـــوت               در چمن هاروت ديده ديدة ماروت روت

***

در رة عجز هر كه دايم همچو نقش پاست پست          از كمند شكوه هاي نيك وبد هرجاست جست

***

گر به سوداي تو دايم اين دل نا بود بود                       نقد جان رفت و نشد بر قالب فرسود سود

***

مانده مرغ دل بدامت كن تو اي صياد ياد               زانكه عمري هست نبود خاطرنا شاد شاد

***

دل بيدادت ندارد اي صنم الحال حال           عرض خود را چون كند گرديده استدلال لال

***

اي ز هجران تو اشك ديده در ايام يم                     دارد از دوريت مرغ روحم از آرام رم

 

اعنات – لزوم مالايلزم

اعنات يعني «به رنج افكندن» و لوزم مالايلزم يعني لازم شمردن آنچه لازم نيست اين آرايه بدين صورت است كه گوينده به قصد و هنر نمايي،‌خود را ملزم سازد تا در هر بيت يا هر مصراعي، كلمه يا كلماتي را تكرار يا در كلمة قافيه، حرف يا حروفي را تكرار كند كه لازم نباشد و بدون آن قافيه صحيح باشد كه ميرزا رحمت بدخشي بنشر در اين زمينه خيلي هنر نمايي كرده است كه هركد ام شان را بر مي شمريم در اين غزل رحمت، حروف بيت اول مفرد ؛ حروف بيت دوم مركب دوتايي، حروف بست سوم مركب سه تايي و به همين منؤال ميرود:

 

زواري او دور دارم از آن در                    ز درد دل آه وزداغ دل آذر

تو با نرگس ولاله دلفريب               من هر شب گريه بي باو سر

مگر چشم مست هست عشق            كنم فكر نقش لبت تنگ شكر

يا در اين غزل كه رحمت در هر مصرع واژه ديده را تكرار كرده است:

           اي نور ديده ديدة تو ديده ديــده ام              گرديده ديده ام نه چنين ديده ديده ام

           كي ديده سوي ديده تو ديده واكند               گرديدهم به ديده دزديده ديده ام....

           گر ديده ام در عالم و هر ديده ديده ام          چون ديدة تو ديده كجا ديده ديده ام

          رحمت بديده ديده هر ديده ديد و گفت كم ديده ام چو ديدة تو نور ديـده ام

ويا تكرار چين در اين غزل:

اي مه جبين فگندي توتا زلف چين به چين             شد چين به چين خرمن زلف تو خوشه چين

چين چين نمودي تا رسرناز چين زلف                  ما چين چين چين دو زلــــف تــو شد ز چين

آهوي چين به چين ز غم چين زلف تو                   چين در جبين به چين بود هردم چو مشك چين

افگندة به چهره تو چين چين دو چين زلف             گل چين حسن چين دو زلـــف تـو شد ز چين

تفصيل:

تفصيل بمعناي جدا كردن است و در اصطلاح چنان است كه گوينده شعري بگويد كه هنگام خواندن آن،‌لب ها از يكديگر جدا مانند و به هم نرسند اين صفت در حقيقت جزئي از صنعت اعنات شمرده ميشود:

         اي داغــدار وادي عشق تولاله هــــا                      صحر انورد آهوي شوخت غزاله ها

         گاهي زروي ناز تو نشنيدي اي نگار           هرچند دل ز سينه كشيده آه و ناله ها

         زاهد چوديد خال سياه تـــو را ز دور           از دست داد طالع هشتاد ساله هـــــا

         يكره گشاي ديده خــــدا را نگاه كــن                      از دوريت روان شده اشكم چو ژاله ها

        اسرار حسن گل ز هزاران حزين شنو           يعني جز او نخوانده كسي اين رسال ها

 

 

منقوط:

منقوط به معناي نقطه دار و در اصطلاح بديع، به اين صورت است كه گوينده شعري بسازد كه تمام نكات آن از حروف نقطه دار باشد. مثال آن بيت رحمت است:

ز شفقت شبي به جشن نشين                      زينت بخش زيب جشن ببين

خيز بخ بخ ز تخت زينت بخش                  ز چنين جشن فيض جنت چين

به شفقت ببين نبين بغضب                        بت چين تيغ تيز چين بجبين

ز شب تيز و نبض جنبش تن                     نه شنفتي شبي ز ظن و يقين

غير منقوط:

غير منقوط بر خلاف منقوط است كه آنرا نوعي از صنعت حذف شمرده اند. و آن بدين گونه است كه شعري يا كلامي بگويند كه تمام كلمات آن از حروف بي نقطه باشد نمونه آن در ديوان رحمت اينگونه است:

                  دلم دارد هوس وصــــل دلارام           همه دم در دلم دارد مرا كام

                   مرا آواره دارد طره حـــــور             در عالم طالع ما دارد اكرام

                  مرا در دل دوصد آهي كه هر آه         سحرگه كس گمارد سهم در سام

                   در اول كاسه مل لعل او داد             دلم آورد كم كم طـــره در دام

ويا در اين غزل ديگرش:

        در دهر اگر همدم دلدار مــــدامم               در آه و الم وصل همه كرده حرامم

                در دهر مرا داد ملك ملك دو عالم                   دارم همه در ره دلــــدار كـــــرامم

                دلدار مرا در الـــم و درد در آورد                  دلدادم و دلدار كــــرم كـرد مرامم

                در هر صدا كرد مرا اكمل الهام           كحل كــــرمم داد مسا دارالسلامم

                در عكس مه و مهر كرا كار در عالم              لعل و گهر دهر همه اصل كلامم

ويا در اين غزل:

مرا دارد اگر آواره دلدار                          دلم در دام وصل او هوا دار

كه دارد آه درد آلود در دل                        همه دم گو دلا در دور دوار

دلا رامم اگر گردد مرا رام                        مرا گردد حصار وصل دلدار

سواد طرة دلدار دارد                               مرا سرسار سودا در همه كار

دو عالم گردد دردم مرا رام                       اگر كامم دهد در وصل دلدار

دلم آلوده در درد دل آرام                          سرم گر در رة دلدار در دار

 

آرايه هاي معنوي

صنايع بديعي معنوي، ‌آرايه هايي هستند كه لطف و زيبايي آنها بسته به معني است و هرگاه لفظ تغيير يابند، زيبايي آنها باقي مي ماند. در اين فصل به آرايه هاي معنوي كه در اشعار رحمت نهفته است اشارة خواهيم كرد.

حسن تعليل:

«تعليل» بمعناي بيان علت است و در اصطلاع علم بديع، حسن تعليل آنست كه شاعر يا نويسنده، براي بيان مطلبي، علتي ذوقي بيان كند كه در واقع علت حقيقي آن نباشد ولي لطف و رونقي به كلام وي به بخشد. آن گونه كه رحمت مي گويد:

دارد ز عكس ابروي تو آسمان هلال           انگشت نماي خلق جهان شد از آن هلال

تضاد- طباق:

تضاد آنست كه گوينده واژه هايي را كه ضد يكديگر هستند در كلام خود بياورد. مانند آب و آتش، شمع و شب و روز و شب در اين ابيات رحمت.

           ايكه در آب و آتشم يي تو چو شمع هر شبي           آتش و آه مـــــــــن ببين ديــــده اشكبار هم

***

           رحمت خسته بيرخت روز و شب اي شة بتان        كلفت دهـــــــر مي كشد محنت روزگارهم

***

          به شادي و غم ايــــام نيك و بد كـــم گــــــوي                  چو هست بر همه دلها شكست و بست و كشاد

***

 

ببين بر قدرتش از آب و خاك وباد و آتش ام   نمود ايجاد آدم را و كرد از لطف خود گويا

 

مراعات النظير:

آنست كه در سخن اموري بياورند كه در معني باهم متناسب باشند كه اين تناسب خواهي از طريق همجنس بودن باشد مانند (گل و لاله، ريحان و ارغوان) و خواهي از جهت مشابهت يا تضمين و ملازمت باشد (‌تير و كمان، شمع و پروانه، ليلي و مجنون) وغيره:

        مي سزد پهلو به مشك و عنبر و ريحان زند              دارد از زلف چليپا توسن اخيال يال

        داشته است كين فــــلك را به خـــــويشتن               دارد به كف سپر گهي تيرو كمان هلال

***

       فلك را دار زينت ازمه و خورشيد و انجم              زمين را لطفش از آب و هوا بخشيد نعمت ها

 

تجاهل عارف:

يكي از آرايه معنوي، تجاهل عارف است و آن بدين گونه است كه گوينده آنچه را ميداند، مورد پرسش قرار دهد، بدين منظور كه مطلب بيشتر مورد توجه قرار گيرد. اين آرايه، در واقع نوعي از تشبيه است كه قوت آن بيش از تشبيه معمولي است و يا تشبيه بليغ،‌همان است وقتي رحمت ميگويد:

يارب اين روي است يا شمن است يا قرص قمر                 اين لب لعل است يا ياقوت يا درج گهر

سرو آزاد است يا شمشاد و يا طوبي خـــــلد                   اين قد دلجوست يا شاخ گل صد برگ تر

    رهزن دين است يا جادو يا مشكين غـــزال                               چشم فتانست اين يــــا نــرگس بيداد گر

     اين سر چشم است يا ماه است يا تيغ قضا                       ابروي يار است اين يا قوس استاد قدر

****

               خنجر الماس يا پيكان با نــــوك سنان               ناوك بيداد يا مژگان بي پرواست اين

              نقطه نون است يا ميم است يا خال سياه           يا طلسم عاشقان يا نور چشم ماست اين

   شاخ مرجان يا شعاع شمس يا است كليم           موجه بحر سخاوت يا يد  بيضاست اين

****

فروغ  روز يا شمس است يا روي                        شب يلداست اين يا مشك يا موي

سهي سرويست يا شمع تجلي            نهال طوبي است يا قد دلجوي

                       هلال عيد يا محراب پاكـــان              قزح باشد ويا شمشير ابــــرو

لف و نشر:

لف به معناي پيچيده و نشر به معني گشودن است. آرايه لف و نشر چنان است كه چند واژه را در بخشي از كلام بياورند و در بخش ديگر، آنچه مربوط به آن واژه ها ميشود، ذكر كنند و تعيين هر كدام را به فكر شنونده واگذارند. از آنجا كه ذهن خوانند تعيين و تشخيص معني مربوط به هر كدام از واژه ها كوشش ميكند  و معني مورد نظر را خود كشف مي كند، نوعي قوت و خوشنودي خاطر به وي دست ميدهد و همين بر لطف و رونق سخن گوينده مي افزايد مانند اين ابيات رحمت:

 

         كلاه تيغ جفا و نقــــــاب آن شــــه حسن         به قتل عاشق شيدا شكست و بست و گشاد

       صراحي دل و طومار ذوق و چشمه چشم        مرا ز فرقت جانان شكست و بست و كشاد

       دل رقيب و زبان حسود و خاطر ما              كشيده باره چو با ما شكست و بست و كشاد

***

    به زلف و كاكل و بند قباي او اي دل           ببين كه هست چو نيكو شكست و بست و كشاد

   زجاج خاطر و طومار طبع و دجله اشك       مرا ز دوري از آن رو شكست وبست و كشاد

    كلاه و دشنة بيداد و برقع از سر ناز            به كشتنم چو رسيد او شكست و بست كشــــاد

تقسيم:

اين آرايه چنان است كه گوينده در آغاز چند چيز را ذكر كند سپس چيزهاي را كه مناسب هر كدام از آن ها است به طور مشخص و معين بياورد. نمونه آن اين غزل رحمت است.

                  زمن ربود خط و خال زلف آن برنا          اول تــوان دوم قوت سوم پــــــــروا

                 توان و قوت و پروا ربود چون نكنم          اول فغــان دوم نــاله و سوم غــــوغا

                  فغان وناله و غوغاي من بود بي او            اول صباو دوم هردم وسوم شب ها

        صبا و هردم و شب ها به ياد من آيد         اول دو چشم و دوم كاكل و سوم سيما

                 دوچشم و كاكل و سيماي او بود ياران        اول غزال و دوم سنبل و سوم بيضا

      غزال و سنبل وبيضا چه گويمش كه منم       اول فقير و دوم عاجز و سوم رسوا

فقير و عاجز و رسوا مگو كه من شده ام        اول چوقيس و دوم وامق و سوم سودا

ويا در اين غزل

                  ربــــود قدو جمال و خـــــرامت اي جـــانان              زديده خواب و ز دل صبر و ز بدن ارمان

   ز خواب و صبر و ز ارمات مان چه گويمت كه مرا        نمانده هوش به سر دل به كف به پاي توان

     ز چشم و زلـــف و ز لعل تو مي كشد خجــلت              به باغ نـــــرگس و شهلا ولاله و ريحـــان

تفريق:

تفريق، بدين گونه است كه گوينده،‌با نيروي تخيل و زوق شاعرانه،‌ميان دو چيز جدايي افگند و آن گونه طرح سخن كند كه شنونده آنرا بپذيرد. نظير اين بيت رحمت:

       تو و شراب و من و خون مدام نوشيدن  فلك ترا و مــــرا داده اين و آن هــر دو

جمع:

اين آرايه بدين سان است كه دويا چند چيز را مشمول يك حكم گردانند و آن حكم را جامع خوانند. نمونه اين آرايه اين ابيات رحمت هستند:

ما و ياريم به گلشن به تماشا هر دو             داغ شواي گل وي بلبل شيدا هر دو

در اين بيت كه «تماشا كردن» جامع است به ما (رحمت) و يارش اسناد داده شده است.

گلگشت باغ كرديم دي ما و يار هردو          گرديد قمري و سرو بي اعتبار هر دو

اعداد- سياقه الاعداد:

بدين صورت است كه چند اسم  را به دنبال هم ذكر كنند، سپس فعل يا صفتي به همه آنها اسناد ها نسبت دهند مانند اين ابيات رحمت:

          ظلم و ستم و جور جفا قهر به عـــاشق             باشد شب و روز اي صنما خوي تو هرپنج

         سرو و الف وطوبي و شمشاد و صنوبر             دل باخته قـــــامت دلجــــوي تو هـــــرپنج

         تنگ عسل و شربت و نقل و شكر و قند            بي قـــــدر به پيش لب نيكوي تــو هـــرپنج

         اهــل يمن و روم وري و بصره و بغداد              باشند شب و روز دعا گوي تـــو هــرپنج

          ياقوت و عقيق و در و لعل و گل و گلشن          خجلت زده لعـــــل سخنگوي تــــو هرپنج

          گردون وهلال و قزح و رحمت و محراب        هستند به تعظيم دو ابـــــرو تو هـــــرپنج

تلميح:
تلميح يعني به چيزي نگريشن يا به چيزي اشاره كردن است. در علم بديع به آرايه گفته ميشود كه گوينده در ضمن بيان،‌به داستان يا ر ويداد يا آية از قرآنكريم يا حديثي اشاره كند مانند:

برد حاتم ز جهان توشه عقبا از جود            رفت قارون و از وماند به دنيا دنيا

****

در تلاش مال دنيا همچو قارون مي نباش                كن چو ابراهيم ادهم رحمتا پا مال مال

***

ز شوق ديدن شيرين به كوه بيستون رحمت                شرر آسا نهان دارد بهر سنگ كوهكن چشمي

 

سؤال و جواب:

اين آرايه بدين صورت است كه گوينده،‌شعر خود را بر پرسش و پاسخ بنا نهد. اين آرايه وقتي هنري و زيباست كه پاسخ ها از نوع عادي و معمولي نباشند بلكه نوعي شگفتي و هيجاني در خواننده ايجاد كنند و متضمن حاضر جوابي نيز باشند وچون معمول پرسش از سوي عاشق دل خسته و پاسخ از سوي معشوق بي اعتناست،‌پاسخ غالباً دور از انتظار خواننده مي نمايد و همين امر، موجب لطف و رونق سخن گوينده مي گردد نمونه زيباي پرسش و پاسخ را در اين غزل رحمت ميتوان ديد:

             گفت سوي گل مبين آن سيمير گفتم به چشم             گفت بر خورشيد هم مفگن نظر گفتم به چشم

             گفت اكليت اسد بر عرش گفتم چون كــــنم             گفت خاك راه ما خود را شمر گفتم بـــه چشم

            گفت مهرم را كجا جا داده يي گفتم به جان               گفتم در عشقم كنون بگذر ز سر گفتم به چشم

             گفت محزوني چرا گفتم كه از يــــاد رخت                       گفت پس خون گريه كن اي بي خبر گفتم به چشم

            گفت خالم چيست؟ گفتم من سويداي دل است            گفت ني ني نقطه نور بصر گفتـــــم به چشم

             گفت ميگن گريه برخــــاك درم گفتم مدام               گفت با مژگان بروب اين خاك در گفتم به چشم

             گفت رحمت جاي من داري كجا گفتم به دل            گفت ني ني به از اين بر گو دگر گفتم به چشم

 

 

 

تضمين:

صنعت ايست كه گويندة به مناسبت مصراع يا بيت وگاه ابياتي از شاعري ديگر را در اثر خور بياورد. بهتر است تضمين كننده،‌ نام گوينده كه سروده اورا  تضمين كرده آشكار يا به صورت كنايه بياوردتامعلوم شودشعرتضمين  شده از كيست مانند:

جواب آن غزل اين باشد اي «رحمت»‌كه «صاحب» گفت      «نگين را در فلاخن مي نهد بي تابي نامم»

تجريد:

تجريد يا خطاب النفس بدين سان است كه شاعر، كسي را مانند خود از نفس خويش انتزاع كند و او را مورد خطاب قرار دهد. مانند ابيات زيرين رحمت:

هركجا خوانند شعر دلكشت اي «رحمتا»                            هركسي گويد ترا از جان و دل صد‌ آفرين

***

رحمتا نظم است يا الهام يا الفاظ خوش                      قوت روحست يا تعريف سر تا پا است اين

 

 

ايهام تناسب:

زيبا ترين و هنري ترين نوع ايهام «ايهام تناسب» است و آن بدين گونه است كه گوينده واژه در كلام خويش بياورد كه دو معني داشته باشد: يكي نزديك – كه مورد نظر شاعر نباشد- و ديگري معني دور كه مورد توجه اوست- در عين حال، معناي نزديك واژه كه مورد توجه شاعر نيست با واژه هاي ديگر شعر تناسب داشته باشد. مانند واژه مشتري در اين بيت رحمت كه معني دور آن يعني خريدار مورد نظر اوست، ولي معني نزديك آن كه ستاره مشتري است با مه زهره و مهر تناسب دارد.

تا چو يوسف مه من بر سر بازار نشست                         زهره شد مشتري و مهر به سودا هر رو

 

 

رجوع:

رجوع به معناي باز گشتن است و در بديع به آراية اطلاق ميشود كه گوينده در آغاز، سخن بگويد و بعد با تغيير جهتي واقعي يا ادعايي،‌آنرا نقض كند و چيزي بگويد كه شايسته مقام باشد. چنانچه رحمت مي گويد:

سين بسم الله يا لولوست يا عقد گهر             سلك دندانست ني ني شبنم گل هاست اين

 

حسن آميزي:

صنعت ايست كه گوينده در بيان خود دو حس مختلف را با هم بياميزد ؛ بدين سان كه معني يا صنعتي كه مربوطه به حسي خاص است به چيزي نسبت دهد كه آن چيز در زبان عادي و معمول آن صنعت را نمي پذيرد. نظير اين بيت رحمت:

رحمتا از حسرت شيريني نظمت مدام                   اشك چشم نكته سنجان تا به دامن مي چكد

***

رحمت تو به شيريني گفتار در عالم            چون طوطي خوش لهجه به شكر زدة باز

 

تكرار احسن:

در اين صنعت بديعي شاعر با توسل با نوعي تكرار به زيبايي شعر خويش مي افزايد آنچه به ارتباط اين صنعت در ديوان رحمت توضيح گرديده براي چند منظور است كه عبارتند از تاكيد، تدريج و تكثير است مانند:

          گريه تو يكدمي شوم چهره به چهره رو برو               شرح غمت بيان كنم نكته به نكته مو به مو

           من به اميد ديدنت همچــــو گــــــدا ميروم                خطه به خطه،‌ده بده،‌شهر به شهر كو به كو

           ميرود از دو چشم من خون دل از جدائيت                بحر به بحر يم به يم نهر به نهر جو به جو

          دل به كمند زلف تو هست اسير اي صــنم                           حلقه حلقه به خم به خم پيچ به پيچ مو بمو

          مست بر غم من بتا همره غير مــــــيروي                دوش به دوش كف به كف پنجه به پنجه دو به دو

         وه چه شبي كه با تو من مست به خشم اي صنم            سينه ب سينه لب به لب چشم به چشم رو به رو

          هست به دفتر ازل ذكر غام تــــــو رحتما                          سطر به سطر خط به خط حرف به حرف تو به تو

 

تكرار حروف صامت:

     چشاند شربت شهر شهادت رحمت ايمانش                   بنازم من ز موج دشنه آن جان سنان ابرو

تكرار قوافي:

     يار من همدم اغيار شده افسوس افسوس            شوخ بي مهر ستمگار شد افسوس افسوس

تكرار واژه ها:

            هيچ مگو بيا بيا چند كني به مــــاستم                تيغ غضب مكش مكش ظلم و ستم مكن صنم

            مشق ستم مكن مكن لعل لبت مگر بتا                تنگ شكر لبت به شد چشم كشا قمــــر شيم

          بتا از بيچ بيچ طره كارم بيچ در بيچ است              خدا را از چه رو در بيچ او بيچ اگر پيچي

التفات:

التفات در لغت به معناي به چپ و راست نگريستن و روي بر گرداندن به سوي و نير به معناي توجه كردن آمده است و در اصطلاح بديع آنست كه شاعري براي تنوع بخشيدن بيان خود از غايب به مخاطب،‌از مخاطب به غايب،‌از متكلم به غايب و امثال آنها روي برگرداند. اين صنعت در اشعار رحمت در چند مورد  به چشم ميخورد.

از غايب به متكلم:

        همچو سوسن به زبان ها سخن آغاز كند        من از اين رشك دهم جان و همانست كه تو

از متكلم به مخاطب:

        در رة‌عشق تو گر پيكر من خاك شود            نيست از سينه مرا داغ تو زايل شدني

 

غلو

غلو مبالغه ايست كه در حد افراط كه نه عقل وقوع آنرا محقق ميداند و نه از روي عادت امكان تحقق آن وجود دارد. يعني وقوع آن عقلاً و عادتاً امكان پذير نمي باشد.

مثال اين بيت رحمت:

            گردم ز كف دست تو خياط لطافـــت                   كـــــــز بــــــرگ گلش جامه نو دوخته ‌باز

            خار ماهي دسته سنبل سراسر ميشود              گرفتد در بحر از گيسوي مشكين موت موت

 

حشو مليح:

حشو در لغت بمعناي آگين و چيزي از قبيل پنبه و پشم كه مابين رويه و آسترلباس را بدان بيا گنند.

حشو مليح آنست كه از نظر معنايي لازم نباشد اما به زيباي شعر بيفزايد مانند:

           چار باغ حسنت از آسيب دوران دور باد              زينت افزا باد از سر و قد دلجوت جوت

عبارت «از آسيب دوران دور باد» حشو است.

 

قبيح و مليح:

صنعتي است كه در آن شاعر مصرع اول يك بيست را طوري ذكر كند كه شنونده خيال زشت و يا قبيح آن ميكند ولي با شنيدن مصرع دوم سپس اشتباهش مرفوع ميشود. يعني گوينده در يك مصرع خود را به دار تهمت برابر ميكند و با گفتن مصرع دوم خود را دوباره آزاد ميكند.

            من ترا كـــرده ام اي حــــوروش مه لــــقا       صد دعا از دل مجروح به هر صبح و مسا

            خفته بودي تو و من ميزدم اي شوخ ز شوق         بو سه برهر دو كــــــف پاي نگــارين شما

             تا در آمد ز تو صد ناله و فــــــرياد كشيد  هـــــر كه حمام رود گنبدش آيــــد به صدا

             گـــــاه انـداختم و گــــاه گشيدم از شوق               نفس از بيم و هـــراس تو من بي سر و پا

              تا بدادي و شكستي ز چه رو اي شه من             از پي كشتن من در بر رو زلـــــف دو تا

             هر قـــــدر سخت زدم ديده بمن خنديدي              سنگ از جور تو بــــر سينه غمديـــده بتا

              درد اگر كرد ترا گوي كه تا زرد كشم               سرمه در چشم خمارين تو اي تنــــگ قبا

تشبيه و همي:

راجع به اين تشبيه در كتب بيان نظريات متفاوتي اظهار شده است و هر كس مطابق ذوق وسليقه خويش در اين مورد قلم فرسايي كرده است. مؤلف حد ايق البلاغه اين تشبيه را در رديف انواع ديگر ذكر كرده گفته است « آنچه را وهم صورت ميدهد نيز از نوع عقلي است و فرق بين وهمي و خيالي در آنست كه خيال آنچه را از من مشترك اقتباس ميكند قوت مخيله آنرا تركيب كند» مانند اين بيت رحمت:

            بي نظيري تو چو عنقا ز كمال اي رحمت            كرده موجود ترا قادر يكتا يكتا

تشبيه محسوس به محسوس:

آنست كه طرفين توسط حواس پنجگانه درك شوند يعني مشبه و مشبه به توسط يكي از حواس تشخيص گردند.

         از هجر بسكه سر شكم چو ابر نيسان ريخت  كشاي ديده كه شد عالم تر آب  بر آب

 

تشبه موكد:

آنست كه در آن ادات تشبيه ذكر نشود. مانند اين ابيات رحمت:

       چه ساني تيغ مژگان را به سنگ سرمه بر قتلم شهيدم ميكني از ناز گاهي از تغافل هم

        شهر را كــردست بسمل از اشارتهاي نــــاز             محرم دل گرچه نبود تيغ مژگانش هنوز

       وقت كشتن شيون اگر خواهي كه عاشق كم كند تيغ مژگان را نما اي سيمن از سرمه تيز

        او نيامـــد به رهش تــــا در رشكي ريـــزم               بين سرشكم همه گلنار شد افسوس افسوس

 

+ نوشته شده توسط اقبال«حسام» در یکشنبه سیزدهم شهریور 1390 و ساعت 10:20 |

مقام زن در اشعار اثر و روشان

    قلم برداشتم خواستم در مورد مقام زن چیزی را از دیدگاه شعرای شغنان زمین نوشته کنم ؛اما پیش از آنکه به اصل مطلب بپردازم سزوار است که چند نکته را اضافه کنم .

زن آن قهرمان بزرگ وآن غم دیدۀ روزگار از دیربازی بدینسو اوراق اشعار شعرای فارسی دری را زینت و گفتار شان را عذوبت بخشیده است. چنانچه در آثار باستانی و داستانی ما زنان شایسته بیشماری وجود داشتند که یا خودشان در زمینه اجتماعی ،اقتصادی و سیاسی نقش بزرگی ایفا کرده اند ویا در دامان شان فرزندان با شهامتی پرورش یافتند که باعث سربلندی و سرافرازی جامعه مان شده اند. با وجود آنکه اسلام عزیز برای زنان حقوقی زیادی قایل است و خداوند یک پارۀ از گفتارش را بنام زنان اختصاص داده ؛ با آنهم زنان امروز در بازار عیش و نوش مردان طماع، حیثیت کالا را به خود گرفته و به داد وستد میرسند و چه کارهای شاقۀ نیست که در بعضی مناطق از طرف گروهی از مردان ستمگر به زنان محول نمیشود . یادم می آید از آن روزیکه در پیشروی دروازه شفاخانه ولایتی فیض آباد استاده بودم که موتر نوع کرولای ویشکی توقف کرد و از آن یک مرد و یک زن پیاده شده اند؛ زن بیچاره را بادیده گریان و قلب بریان به درون شفاخانه بردند. بعدا از مریض دیگری که با وی هم اتاق بوده جویای احوال شدم گفت آن زن بیچاره دو طفل را در مدت شش ماه در بطن خود پرورانده ؛ یک روز شوهرش قهر کرده چنان مورد ضرب و شتم قرارش داده که از پرو بال مانده و شب هنگام بالایش برای اعمار اتاق تا ملا آذان خشت کشیده و صبح به مجرد رسیدن به شفاخانه هردو طفلش تولد کرده که یکی از اثر لت وکوب در شکم مادرش وفات کرد و دیگرهم بعد ازتولد؛ واقعا دلم از شنیدن این سخن کباب می شد. از این گونه آزار و اذیت های فراوانی وجود دارند که در جوامع ما به مشاهده میرسند.اکنون بر می گردم به اصل مطلب:

قاضی اثر و امان الدین روشان دو شخصیتی هستند که عمر عزیزشان را در راه خدمت به وطن سپری وموی سیاه شان را به سفید مبدل ساختند،مزه خوب وخراب روزگار را چشیده گی هستند. شاهد هرگونه اهانت و اطاعت مردان از زنان بوده اند.

شغنان از جمله مناطقی است که در آن کمتر اتفاق می افتد که زنان در به حیث یک موجود محکوم و محروم تلقی کنند. زنان و مردان این دیار دوشادوش همدیگر بخاطررفاع زنده گی شان می کوشند و امورات روزمره را بصورت مشترک انجام میدهند. اگر زن آتش می کند مرد برایش هیزم تهیه میکند؛ اگرزن توت می چیند مرد می تکاندش ، اگر لیسۀ بنام ذکور است در پهلو لیسه دیگری بنام اناث است ولی با آنهم این دوبزرگوار می خواهندکسانی که کمی منحرف هستند، پس به مسیر راه شان بپیوندند.

اثر در دیوان قلمی خویش چند صفحه را اختصاص به مقام زن داده است ، وی در این زمینه یک غزل خوب فلسفی سروده ، در آن گفته است ، اگرخداوند زن را نمی آفرید ما وجود نمیداشتیم ، نصف پیکر جامعه  تکمیل نمی شد، نصف عقیده مردان ناقص میماند. زن است که در وجود خود چهار طبع مخالف همدیگررا که عبارتند از آب،آتش ، باد،خاک اند باهم صلح و آشتی میدهد و هفت ستاره فلک البرج یعنی مریخ،مشتری،زحل، زهره ،عطارد،مهتاب وآفتاب و سه موالید یعنی نبات ، حیوان و معدن همکار ودر خدمت زن جهت تربیه اولادش هستند. پس اگر در خانه زن نباشد در آن راحت نیست، آرامی و روشنی وجود ندارد. زنان بخاطر اولادهای شان نمی خواهند جنگ ودشمنی در منطقه شان باشد.

عالم عشـــرت فزا دامان بیخار زن است                     هرچه در دنیاست هریک جمله از کار زن است

بطن رویایش که بر مابالش و روحش بداد                      شد همـه پیوند ما از برگ واشجار زن است  

از طفــیل زن به عالـم شد وجـــود ماپدید                       در رحم حکمت بود پوشیده از بار زن است

میکند ترکیــب خاک و بادو آتش با هــوا                     چهار طبع دیگر هم در زیر انظار زن است

دروجودی او که باشد هفــت آبا خادمــان                     سه موالید جهان در خدمت همکار زن است

هفت اقلیــم است در زیر نگیــن خاتــمش                     راحت و آرامی می خواهی به در بار زن است

زن که خود یک پیکر دیگر به عالم زندگی                  خــــــالق پاک خــداوند هم مددگــــار زن است

خانه ها تاریک باشد بی جمـــالی روی او                   زان سبب بابــــای آدم هــم طلبـــگار زن است

صلح اگر باشدبه عالـــم شادی و آسودگـی                    چون گلـــی بیخار باشد روی گــلزار زن است

جنگ را دشمن بوداز بهــر فرزندان خـود                   تیر ناوک گــر رسد در قلــب افگــارزن است....

از خدا توفیق می خواهـم زنان را در امــور                 کـار دوشــادوش بامـردان در اشعـار زن است

هرچه تبریک است و توفیق است اثر درکار زن           اینهمــه گفــتار زن در لطـف بســیار زن است

در پارۀ از این غزل اثر که صفات ،کردار وخصال زنان نامبرده شد به خودی خودمی تواند بهترین ستایش بزرگ در حصه مقام زنان باشد. درمناطقی که این احترام به علل و اسبابی نا دیده مانده و حقیر پنداشته میشود کار بدانجا می کشدکه زنان قربانی تحقیر و اهانت مردان میشوند.

بیان مقام زن در غزلیات دیگر اثر نیز کار برد گستردۀ دارد.در این غزل به اینگونه ودر غزلیات دیگری به گونه دیگری صورت گرفته است. همگی این بهره مندی ها در هریک از حوزه های استعمال البته به یک امر بستگی دارد ،آن ارجعیت بخشیدن به منزلت زنان است. به یمن همین ارجعیت بخشیده است که اثر فرصت پیدا میکند ،مفاهیم باریک را در یک یا دو غزل و یا مخمس بیان و پیام خویش را بازگو می نماید. درک خوبتر این پیام نه همان آگاهی دهی کامل گوینده از منزلت زنان در امور زنده گی است ،بلکه مستلزم آگاهی خواننده و شنونده نیز است. اعتبار ،احترام ، و ارزش زنان در جامعه ، امکان را برای شاعر فراهم میسازد که او ادراک عمیق و پیام دقیق خود را ابراز می نماید.

سید امان الدین روشان نیز مانند اثر در اشعارخود بحث فلسفی پیرامون مقام زنان انجام داده است. و با استفاده از همین اشعارش اشارات سودمندی را در باره زنان کرده ، می گوید ؛ خداوند زمانی که دنیا را با چنین پهناوری آفرید ، دو جنس مخالف را که جوهر و عرض هستند با هم یکجا و از هیولا، صورت انسان را افرید و ستاره های اسمان را در خدمت شان قرار داد.

مصنع ازلــــــــی از حدوث امـــــــــــکانی                    برون نمود جهان پدید و پنــــــــــــهانی

زهر دو جنس مخالف که جوهرندو عرض                 زصورت و زهیولاست شخص انسانی

سپهر و مهر و مه و مشتری ثمین برجـیس                  بحدوضع برون شــــــد ببرج کیــــوانی

زصنع صــــــانع حکمت دو چیز باالقـــوت                  اگر به فـــعل مخالف شدست عنـــــوانی

همــــــین دو ذات شـــریف انــــد آدم و هوا                   یکیســت باب و دگر مادرست اگر دانی

به عقل و فهم چنــــین کن خطــاب مادر را                   ایا! ضمـــــیر تو جود و عطـــــا ربانی

زجان من بمــــنت منت است کزدل صــاف                  زمن دریـــــغ نکردی زشــــیره جــانی

چو جنت ارطلبی در رضـــای مادر کــوش                 اگر تو عاقــــل آگـــــاهی و مســــلمانی

اگر خدیجه کبرا و یا که فاطــــمه هســــت                   که در مراتب گیتـــــی نبود شـــان ثانی

وگر ستاره رخشـــــنده هســـت بانو شــــهر                 تو نیز مادری گهــــــواره اربجنبــــانی

به نزد خالق بی چـــــون و رازق مطــــــلق                  به نوع و جنس و بشخصند عامه یکسانی

وزان پــــس احمد مرســـــل پیامبر برحـــق                 که جن و انس و ملک امدش به فرمانی

اگر چه باهمه امتـــــــش کرامت داشـــــــت                  به بینــــوا زن الطـــــاف داشت ارزانی

بقول عارف معروف بین چه خـــــوش گفته                 بسفته هســـــت درناب لعـــــــل رومانی

در آن سرای که زن نیســت انس و شفقت نیست            در ان وجود که دل مرده زنده شـد جانی

مرو دگـــــر بجـــــــــــفا ای پدیــده عــــفت                   به عصمت و به حــــیا در حیات ایقانی

دگر به خانه تاریــــک و تار تیره مشـــــــو                 چو سرو ناز رسا باش خــود نه زندانی

تو یی که طـــفل غبی را به ناز پــــــروردی                  نهادیــــــش بزبان جوهر سخـــــــنرانی

چه زن چه مرد بود جمـله راست یک منوال                بحیث نوع بشـــــر از ورای ایمـــــــانی

اگر تو منـــــکر شی سورة نساســــــت مرا                  گواه عدل و حق از ســوره های قرانی...

روشان بزرگترین هنر خود را در قسمت مقام زن بکاربرده و خواننده علاوه بر دریافت مفاهیم فلسفی آن و معانی باریک و دقیق در عبارات کوتا انسان را تداعی با گذشته ها دور و تاریخ افرینش خویش میکند.

روشان به امید اینکه گفتارش به گوش کسانیکه آنان  زن را یک پدیدۀ بی ارزش میشمارند، برسد و زن از زیر ساطور مردان قصی القلب رهایی یابد و دلش گشوده شود. چنین پیام زمانی میتواند قلب پولادین مردان ستمگر را موم بسازد، که آنان هدف ازآفرینش زنان را با کمال پیوسته گی دریابند و با کوشش دلپذیر خویش به این مورد تا اعماق روزگار پیشین بپویند. در چنین وقت است دریافت امپای ذهن، اندیشه ، عاطفه و احساس شاعر در کشف این رابطه توفیق مییابد.

 

اقبال حسام

 

 

 

 

 

 

          

 

+ نوشته شده توسط اقبال«حسام» در چهارشنبه بیست و دوم تیر 1390 و ساعت 14:15 |
ضرب المثل ها و کنایات در زبان شغنانی

تهیه و ترتیب : اقبال «حسام»

چندی قبل همین موضوع را خدمت دست اندر کاران سایت وزین سیمای شغنان ارسال کردم ،چون ابتدا نام و تخلص خود را نوشته نکردم و به تعقیب در یک پیام علیحده آنرا فرستادم و در آن به مدیریت سایت حتی اجازه دخل و تصرف در موضوع را نیز دادم ، ولی جناب مدیر مسوول به عوض نام من اسم کسی را مذکور شده که نه شغنانی زبان است و نه به زبان شغنی آشنایی دارد .نمیدانم روی چه دلیلی چند دفعه دیگر نیز تقاضا کردم اما به تقاضای من وقعی گذاشته نشد. بهر صورت چون در موضوع قبلی به نظریات اصلاحی و سازندۀ جناب دکتر پامیرزاد و جناب دکترصاحب همکار مواجع شدم ، این بار قسما تعدیلی را به وجود آوردم که چیزهایی زیاد و چیزهایی را حذف کردم، خدا کند که مورد قبول خاطر بزرگان، و جای گزین موضوع قبلی گردد.

  1: ضرب المثلها :

ضرب المثل که در زبان شغنانی به آن ( متله) گفته میشود،از جمله ژانرهای ادبیات عامیانه محسوب میگردد. ضرب المثل ها در زمان خاص و موضوع ویژۀ اداع میشوند؛ که هدف از استعمال آن تاکید گفتار ، تقویت کلام و تهذیب نفس انسان ها است.

   تعدادی از نویسندگان ضرب المثل ها را در زبان به  دو بخش تقسیم کرده اند . آن عده از ضرب المثل هایی که موضوع را به شکل توصیف، کنایه ، استعاره و مجاز و سطح کلام هنری بیان میکنند؛ ضرب المثل و در آنهایی که معنای کنایی و مجازی دیده نمیشود ، مقال گویند. مقال ها موضوع و مضمون را به صورت واضح و آشکار بیان می نمایند و از جهت شکل و محتوا ساده و بدون آب و رنگ هنری و بیانی هستند؛ اما از لحاظ حکمی، اخلاقی، اجتماعی،فلسفی، تعلیمی تربیتی با ضرب المثل قرابت دارند.

   ضرب المثل ها و مقال هادر طول تاریخ افاده کنندۀ ، موضوعات تاریخی، اجتماعی و همچنان حکمت ، فضل ، کرم ، جهان بینی و فلسفه مردم هستند.

   بسیاری از ضرب المثل ها میان زبان شغنانی و فارسی دری شکل مشترک را به خود قایل شده اند ، که این ریشه بیشتر  از لحاظ  رفت و آمد های مردم و همچنان تبا دل فکری شان با همدیگر در اندیشه ادبی جا گرفته است. بعضی از ضرب المثل های فارسی دری که در بین مردم شغنان معمول و مروج هستند در نزد خود اهل زبان و ادب فارسی دری قلیل الاستعمال شده اند؛ مانند: « غلام نو روبه ره به دو میگیره».

   ضرب المثل ها در زبان شغنانی بیشتر به صورت ایجاز گفته شده اند و نمایانگر مشاهدات ژرف اندیشه وی مردم شغنان پیرامون حوادث زندگی، طبیعت وارتباطات محلی میباشند؛ مانند:« پش خو فهندت پورگ خو فهند» « مردم صورند خو ﭭز کښتاو».

 در زبان شغنانی تعدادی از ضرب المثل ها و مقال ها وجود دارند ، که مرام و غایه شان آشکار ساختن افعال و کردار ناپسندی ، چون: خود پسندی ، تنبلی، بزدلی، غروربی مورد، سخن چینی، تقلید، امساک و غیره میباشند، که اینگونه ضرب المثلها شکل انتقادی دارند و به خاطر اصلاح جامعه بکار میروند؛ مانند:« ﭭزښڅ اند وم ذم څلق» «نه خوردت نه خو شهخ ارد» « ﭭارجین نال چودت ښربیجه خو پاذ سینت» « مهمون تر چید نه لهکین یه لوﭭد مو قوش خرجین بهر اند لهکیت». اینگونه ضرب المثل ها از لحاظ موضوع بسیار گسترده اند که تقریبا تمام عملکرد انسان ها را احتوا می کنند.

 اینک مشت نمونه خروار چندی از ضرب المثل های زبان شغنانی را مذکور میشوم ؛ اگر در قسمت املای واژه های شغنانی کدام سکتگی و از هم گسیختگی رونما گردد از جناب دکتر پامیرزاد صاحب معذورم.

کمپیر رقاصه نه ﭭهرذید پایگه تهنگ.              بونه بچهت خوردن کته.

ښاوجک از پساﭪ ژندم ښڅ خیرت.                مردم صور اند خو ﭭز کښتاو.

کد ستخون خیرتت تر خو(.....) نغوږد .            خیدم چه خیدت نازم چه چید.

تﭭهر سینین کنده خو دهم ذید .                     گښنه تر پرا کلیښڅک آلی.

مردم در کوچا چوچهته قلندرین خو (.....) تهښین.       ښویچ اند وه بهر چست غهڅ اند وهم نحن.

خو شوله خهت خو پرذه که.                          خو ژهښتت وینچت خو وهښت نی.

ازو روندهت ازم مونده.                             گښنه تر خونه څه ﭭد صدقه تر بیرون روا نست.

ژاو بسپهر ذید خو ښوﭭد کهم کښت.               گوښت ته از ناخون جدا نه سود.

کیل از خاښن طعنه ذهد.                            چبود چه روهښت قو بونه.

کد ته بی سیایه نه جقت.                            ﭭز ښڅ اند وم ذم څلق.

خښپه تنکه از بی بونه.                            ذندون خورده ته خون نود.

مرد سفر اند آزمود کهت ږنک په ییل.         نهر ښڅ ته بیرین چونت.

دزد یرغهته صاحب مال ښرمنده                  با تیشه مردمون زیر کنده سنگ.

کوه کلیښڅک گهرذ دت دریا ذوغ.              در آب  شناورون در کوه نخچیر.

چښ به قوت دهته وم (....) تهنگده.            کورک باجکین وه تر بیست چود.

مږځونج گرذه خوذم وینت.                   مرذهند تر سفی کفهن هوست از عذاب گور بی خبر.

چه جهرم چه خهرم خو فشتهرک یخ.       پورگ تر پورگ یهث نه وزد پسین ژیر پس خاث کرهښت.

ښیج تر پسین خیز یهداو.                     رزین ار دی (.....) ذیدت نحن په ییل قسم خیرت.

وز اس خدارجت تو اس ناوسار لو نښتوید.           ذیو خورد سفڅه ﭭوږجت فلونه فلون چیز.

پش خو فهندت پورگ خو فهند.                       تا بڅ نه وهغد نحن ورد بش نه ذید.

روپڅک په مږیج (...) فلتاو                         ویﭪ آش ویﭪ بڅین چاقت ویﭪ کاز ویﭪ کدینند    

مه کدت مو ﭭهښ.                                   شیﭪ ار خوست گهښت.

یچ ږنک ته نه لوﭭد مو ذوغ تښپ                فلونه ره نیکته شاشرد (.....).

اس خو سایه ښاج ذهرت.                        تیرین پل پلپلت بیرین شپل.

ترښرین څرڅر.                                 اس خیداو در امیذ بیده.

تهر گلیم ته سفی نه سود.                     عسکر تر قشلاق نه لهکین یه پیښڅت خونه ارباب د کجا.

ﭭارجین نال چودت ښربیجه خو پاذ سینت.        ﭭارج ده میداو ارد یت ژیرت ذارگ ارد ته قهپ ویذد.

خو دیوال انجهته مو حق دهک.                 خو دومهن سینه چه ونه خو.

خو دومهن خو تاره ذهداو.                       پلهس غیچ خو تر څیم انجین.

بهر پلس ته پرهنتت ښه ستن ته نښفینت.       کد اس خو(...) ښیمونت فلونه اس خو کار.

هم مو زریڅ زورت هم پیره یین اند.            خو زمڅ پرذهته خو ننگ که.

پوست ته تنکنده پریثت.                              (..........) تهر مښ بونه.

اس دسته فرهږځ پوستین پذنه.                 مږ ده  تر پڅن سهرب ځه ذید.

ښتر په کولیڅ ښڅ ذهد.                          کوزه ته یکبارث ﭭراږد.

کور ته یکبار ار چاه ذید.                       بورج از انجهن واښت.

مورځک مهرگ ده فریپت تیپ ته زوهذد.      به به بهک ارد وه بڅ خوش.

بهبه بهکین پیښڅچ اس تو گه بویگنده چهی لوﭭجه خونه دوماد.

روپڅ خو ذم خورد گواه انجیﭭد         مورځکند آه ځه ﭭد خو میذ غهفڅ کښت.

وورج قتیر پرینتت صاحب قته نود.     خونه یه مردمون بییښت.

ښه سیر غلومین تپتـز.                   گولین په(.....) چود لوده په دشید رم رم.

بی ننگین لود درخت تو (......) نښتاید لوده سایه سر.

بی ننگ ﭭهته زنده ﭭه .               چورذ نثت راست لوﭪ.

مرذه په (......) شتا ښڅ.             مرکهب از مرکهب پرا ځه ذید وم غوږ ښچښتاو ارد.

فلونه ره نیکهت بده ییوث.           غهﭪ ارد سلومت قیچ ارد پهغوم.

سپنن څیمینت فولاده غهڅک.        یچ چاقویه خوبث خو دسته نه چوږج.

2: کنایه:

کنایه در لغت به معنای پوشیده سخن گفتن را گویند ؛ اما در اصطلاح ایراد لفظ در معنای غیر حقیقی آن که همچنان میتواند معنی حقیقی را نیز بیان کرد. در زبان شغنانی تعدادی از کنایات وجود دارند که در نزد مردم در هیئت ضرب المثل در می ایند و در مواردیکه ایجاب می نماید، به جای ضرب المثل استعمال می شوند و سخن گوینده را جالب و مستحکم میسازند؛ مانند:

              کنایه                             معنی

1.    ﭭرښن پرذم.              کنایه از ضرب الاجل تعیین کردن

2.    کد ذمرد ارد ماث.          فرار کردن ، محل را ترک کردن .

3.    خرغ ارد مو شگین.       بیهوده ؛ شله گی در هر کاری کردن.

4.    ښفچ په درخت .             در ترس و هراس افتیدن.

5.    وورجن ښبونیج.            بی اعتبار.

6.    مویته مجاز.                 زود رنج .

7.    کد خو صاحب نه ﭭرید.     ازدحام زیاد.

8.    ښوﭭدن ښڅ.                  آرام گرفتن ؛ خاموش شدن .

9.    پښت په غهﭭت دهم چک.   لاجواب ماندن؛ مات و مبعوت شدن.

10: رهخڅته یین وه نهذد.       نادار و مهتاج ساختن.

11: کد په خدارج .                زار و زبون بودن.

12: خو چښ روهزد.             خود نمایی کردن.

13: کهل ورویج.                لاابال؛ بی بند وبار چهار صد و بیست.

14: کد کهلند قیمب.           سروصدا و جنجال انداختن و همچنان ضعف کردن .

15: نهځ ذاښځ.                شله ؛ دیده درا.

16: زاغن ښځ.                 به شور افتادن ، سروصدا انداختن، خشم شدن.

17: زغیر بریون.             سرگردانی.

18: مرذه شهف .         سست، کم قوت.

 

 

Iqbal.hasam@gmail.com

+93797663628

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده توسط اقبال«حسام» در چهارشنبه بیست و دوم تیر 1390 و ساعت 14:7 |
وزارت تحصیلات عالی

ریاست تحصیلات عالی بدخشان

پوهنحی تعلیم وتربیه بدخشان

مرکز انکشاف مسلکی استادان

 

 

 

 

 

 

 

فعالیت های مشارکتی – تدریسی آموزشی

 

 

 

مضمون :      تاریخ ادبیات

 

 

موضوع:- ویژه گی اشعار شعرای دور سامانیان

استاد: پوهیالی اقبال «حسام»

 

سال :- 1389/         /

َ

مقدمه

  میتود کار گروپی از جمله روش های تدریسی است که منظم و سنجیده در باره موضوع مشخصی که مودر علاقۀ دانشجویان در بحث است . این میتود در صنوفی قابل اجرا است که حد اکثر محصلین آن از چهل نفر تجاوز نکند . ولی هرگاه تعداد داخله صنف زیاد باشد. بهتر است از روش های دیگری استفاده صورت گیرد . در این روش موضوع یا مساله خاصی از طرف معلم مشخص میشود و دانشجویان برداشت , اندیشه و مطالعه خود را با ذکر دلا یل متکی بر حقایق هویدا میسازند. در این میتود باید تمام گردانندگی به دوش خود دانشجویان گذاشته شود ومدرس کوشش کند که حتی الامکان در کار دانشجویان خود را دخیل نسازد و تنها موقعی دخالت نماید که بخواهد نظریات شاگردان را با هم ربط بدهد. اختلاف یا شباهت موضوع را تذکر دهد واز دانشجویان بخواهد که با توضیح و تبیین مطالب ,آنرا روشنتر بیان کنند.

    نقش مدرس در کار گروپی آنست که همه دانشجویان را به طرز موثر و سازنده  وارد بحث کند استاد باید مباحث را بدون جلب توجه به سوی هدف هدایت کند و کلاس را با یک جمعبندی و خلاصه مناسب که سبب شود شرکت کنندگان از کار خود احساس خشنودی و موفقیت کنند , به پایان برساند. علاوه بر این مدرس باید متوجه احساسات افراد , تمایلات و پاسخ های شان باشد. در اجرای صحیح کار گروپی دانش آموزان باید توانایی سازماندهی عقاید و دیدگاهای خود, انتقادات دیگران, چه صحیح و چه غلط ارزیابی نظرمختلف را در ضمن بحث داشته باشد, به عباره دیگر روش کارگروپی روشی است که به دانش آموزان فرصت میدهد تانظریات , حقایق و تجربیات خود را به دیگران در میان بگذارد و اندیشه های خود را با دلایل مستند بیان کنند.

  اکنون با استفاده از همین میتود در صنف دوم دری در مضمون تاریخ ادبیات در موضوع ویژگی اشعار شعرای دورسامانیان درس خود را آماده بسازیم.

معرفی موضوع

  موضوعی را که برای شاگردان انتخاب نمودیم کوشش شده تا به تمام جوانب اشعار دور سامانیان توجه شود . در این موضوع ابتدا مرور کوتاهی بالای سبک خراسانی صورت گرفته که این سبک را به دو بخش سامانی و غزنوی تقسیم کردیم .

   در این موضوع توجه به سادگی بیان , به کار بستن واژه های دری به جای عربی , وصف ساده , کاربرد صناعات لفظی و معنوی ؛ بهره گیری از آیات و احادیث , استعمال انواع (یا) افزودن ها زاید , بکار بستن واژه های ممال , تکرار جمله ها و واژه ها و غیره صورت گرفته است. در این موضوع توصیه شده تا به تمام جوانب مثبت و منفی , فایده و ضرر , دوری ونزدیکی واژه گان دقت صورت گیرد.

تعیین اهداف

پیش از اینکه از روش کارگروپی در موضوع ویژه گی اشعار سامانیان کار گرفته شود . هدف برای موضوع مشخص شود که به خاطر چه ؟ برای دانشجویان تدریس میشود و دانشجویان بعد گرفتن آ ن قادر به انجام کدام موضوعات خواهند شد.

 1: آشنا ساختن محصلین به ویژه گی اشعا شعرای دور سامانی.

2: بعد از فراگیری این موضوع محصلین قادر به تشخیص اشعار دور سامانیان از اشعار سایر ادوار دیگر خواهند شد.

3: مقایسه ویژه گی اشعار سامانیان با ویژه گی اشعار غزنویان .

4: فراگیران از ارزشهای فرهنگی خود آگاه خواهند شد و میزان بردباری آنان را در پذیرش فرهنگ اریایی افزایش می بخشد.

5: احساسات و عاطفه شان بیشتردر قسمت زنده نگهداشتن زبان دری بر انگیخته خواهد شد.

وظیفه اساسی کارگروپی

 ایجاد علاقه و آگاهی مشترگ در زمینه یک موضوع خاص  .

2: تقویت اظهار نظر دانشجویان در جمع .

3: باید محصلین تحلیل و تجزیه کردن موضوع را بدانند.

4:به وجود آورنده رابطه مطلوب اجتماعی.

محصول کار گروپی

محصول کارگروپی دانشجویان باید قرار ذیل باشد .

1: محصلین باید موضوع را انتخاب نمایند.

2: از مراجع معتبر استفاده کنند .

3: درمدت یک هفته باید آنرا تهیه وبه استاد تسلیم نمایند.

4: مواد تهیه شده باید حد اقل ده صفحه باشد

5: کمپیوترشده و سایز آن باید 14باشد .

6: نام منابع باید در آخر ذکر کنند.

گام های اساسی

1: به کتاب خانه ها مراجعه کنند .

2: کتاب های مورد نیاز شان  را اولویت بندی کنند.

3: موضوع را عننا کاپی نی بلکه محتوای انرا به ادبیات خودشان نوشته کنند.

4: قاعده زبان را در نظر بگیرند .

5: بعد از تهیه باید باید در صنف ارایه شود.

فهرست ماخذ

در این بخش مواد موضوع را خود استاد مضمون تهیه می کند . زیرا در نهاد تحصلی بدخشان هنوز از شرایط اینکه خود محصلین بتوانند موضوع را جستجو کنند بر خوار دار نیست زیرا کتاب خانه این نهاد خیلی کوچک وو سایل مدرن روز نیز در اختیار محصلین نیست. لست منابع :

1: تاریخ ادبیات ایران از ذبیح الله صفا , جلد اول

2: تاریخ ادبیات ایران , رضا زاده شفق

3:تاریخ ادبیات ایران باستان

4: تاریخ ادبیات ایران , تالیف دکتر سید علی میر باقری و دیگران

5: آثار شعرای قرن چهارم وپنجم .

فهرست نقش ها

پیش از اینکه به اصل مطلب که ارایه کرده موضوع «ویژه گی اشعار شعرای دور سامانیان » است . در صنف دوم دری که تعداد داخله آن ها24 نفر است .آنهارا به چهار گروپ شش نفری تقسیم می کنیم و سپس برای هرکدام شان مطابق ظرفیت شان وظیفه را تقسیم خواهیم کرد. یعنی دانشجویان را به سه کتگوری زکی ,متوسط و غبی تقسیم کرده در گروپ آنها را جا خواهیم داد.

1: رهبر: برای رعایت نظم و ترتیب باید یکی از دانشجویان درهر گروپ به حیث رهبر باشد .

2: ناظر بر وقت : محصلی باشد که در سایر ساعات دیگر نیز پابند بوده باشد.

3: منشی: شخص خوش خط باشد که نظریات و پیشنهادات مشمولین گروپ را نوشته کند.

4: شخص آگاه : محصلی باشد که در موضوع بیشتر تبحر و آگاهی داشته باشد اگر نیازی به بحث باشد باید جواب بدهد.

5: ناظر : جریان بحث را از بیرون مشاهده کند.

6:ارایه کننده شخص به جرآت تر باشد. که جمع بندی نظریات دیگران را ارایه کند.

 

ایجاد مقررات

1: در تهیه موضوع باید عموم محصلین شرکت کنند.

2: به نظریات همدیگر احترام قایل شوند

3:همیشه با استاد درتماس باشند

4:در ساحاتی که احتمال خطر می رود نروند

5:منابع باید به دقت مشخص شوند

در هنگام ایجاد این مقررات باید خود دانشجویان ذیدخل باشند زیرا مقرره که خودشان ایجاد میکنند به آسانی نمیتوانند آنرا بشکنند.

روش ارایه کردن کارگروپی

مضمون تاریخ ادبیات در صنف دوم هفته سه ساعت تدریس میشود که هر ساعت آن 55دقیقه را در بر می گیرد که از جمله 30 دقیقه آن استاد به خاطر ترتیب و تنظیم و مایکروتیچنگ در مورد کار دانشجویان و نتیجه گیری از کار و فعالیت دانشجویان به خود اختصاص میدهد و 80 دقیقه باقی مانده را تقسیم چهار گروپ میکند که برای هر گروپ بیست بیست دقیقه میرسد که محصلین نظر بدهند , منشی آنرا اوت لاین ودر پیشروی صنف در معرض دید قرار بدهد که باید 10 دقیقه وقت را هر گروپ بگیرد و ارایه کننده ها در پنج پنج دقیقه آنرا ارایه کنندو در پنج دقیقه باقی مانده را به سوالات و جواب همدیگر اختصاص دهند؛ بدین قرار:

1: جمعبندی نظریات و پیشنهادات           10 دقیقه

2: ارایه مقدمه و محتوا                       5 دقیقه

3: جواب به سوالات سایر دانشجویان       5 دقیقه

ارزیابی کار گروپی

در هنگام ارزیابی هر فر د گروپ بصورت مستقل و جدا از هم برای ارایه مطالب و مهارت های خود مورد ارزیابی قرار می گیرد که امتیاز فردی هر یک از اعضای گروپ اساس و پایه موفقیت گروپ را مشخص میسازد زیرا بر اساس میانگین چنین موفقیت ها است که شناخت عمومی گروپ قابل پیش بینی است . استاد 12 نمره را به هر گروپ تعیین نموده بود در هنگام اجرا کار گروپی تمام محصلین اعضای هر گروپ را تحت پیگیری و مراقبت قرار داده هر گاه محصلی که سهم نگرفته, قابل امتیاز شمرده نمی شد و در اخیر ؛ کار هر گروپ منفی یا مثبت تلقی میشد . و این ارزیابی طبق جدول ذیل تعیین شده بود.

 

 

 

 

 

جدول طرزالعمل و معیار ارزیابی کار گروپی 

هدایت برای نمره دهی:      1: ضعیف    2: مناسب          3: خوب             4 عالی

نمره

ارایه محتوا

4

3

2

1

توجه به نکات عمده

4

3

2

 

1

استفاده از منابع داده شده

4

3

2

 

1

موضوع ارایه شده تسلسل منطقی داشت

4

3

2

1

قواعد زبان در نظر گرفته شده

4

3

2

 

1

جواب  گروپ  ارایه کننده به سوالات سایر گروپ ها

4

3

2

 

1

وقت در نظر گرفته شده

4

3

2

1

جامع و کامل بوده

 

 

نتیجه گیری

موضوعی که از طرف استاد برای دانشجویان صنف دوم دری تحت عنوان ویژه گی اشعار شعرای دور سامانیان داده شده بود دانشجویان بصورت گروهی در باره موضوع به بحث وتبادل نظر پرداخته و اعضای هر گروپ بطور مشترک با همدیگر کار نموده و آنرا ارایه کردند که به این نتیجه رسیدیم که در فرایند چنین فعالیتی محصلین توانایی لازم را برای تجزیه و تحلیل , ارزیابی عقاید , اندیشه ها, و انتقادات خود و دیگران کسب می کنند و سر از اجرای این روش بدون مشکلات میتوانند که ویژه گی اشعار دور سامانیان را از ادوار دیگر موفقانه تمییز کنند.

  پیشنهاد من به سایر همکاران و استادان این است که این روش را در هنگام تدریس شان استفاده کنند و تدریس شان را بیشتر فعال و پویا بسازند و به محصلین سهم بیشتری بدهند تا مورد پسند دانشجویان قرار بگیرد.

 

 

      

 

 

 

 

 

+ نوشته شده توسط اقبال«حسام» در دوشنبه پنجم مهر 1389 و ساعت 13:36 |
ملک حسین «حسینی»

    فرصت یافتیم به ورق گردانی گلی که وی با زیبایی و عطر کلام خویش هزاران بلبل نغمه پرداز را به شور و شعف آورده و گلستان فرهنگ و ادبیات را آذین بسته است . این وجود شرافت مآب ؛ ملک حسین «حسینی» فرزند نوروز محمد مشهور به صوفی است که در سال 1263ه ش در ناحیه یازگام قریه بهشار ولسوالی شغنان پابه عرصه هستی گذاشته بود. این ذات با صفا تحصیلات رسمی نداشته ولی با علوم متداوله عصرش مطابق توان خویش آشنایی داشته و از آن طریق توانسته که بسیاری از اشخاص را بهره مند تعلیم و تربیه به خصوص در مسایل دینی و مذهبی کند .به قول اولاد و احفادش حسینی قرآنکریم را با ترجمه آن در سن نه سالگی حفظ کرده  و چنان ذهن وقادی داشته که با یک مرور کلی توانسته محتوای یک کتاب را به حافظه بسپارد.

موصوف در سایه تقوا ، پرهیزگاری، وخداپرستی عمری گذرانده و در انتقال این سجایا به دیگران نیز مشوق بوده است . او در سنین چهل و پنج سالگی به عالم شعر و شاعری رو آورده و از این طریق می خواست هم افکارش را بالای دیگران تحمیل و هم بسااز او صاف ناپسند اشخاص را برملاح بسازد. وی به هنر خوشنویسی نیز آشنا بوده و جالبتر این که کاغذ و رنگ را نیز به دست خودش ساخته که کاغذ های ساخته شده اش هنوز در بساجاها دیده میشوند

حسینی اشعارش را برپایه غزل بنا نهاده و از اصطلاحاتی چون سماع ، پیر مغان ، میخانه ، ساقی ، دیر، صومعه و غیره کارگرفته که این اصطلاحات مطابق دید صوفیان نی بلکه مطابق اندیشه اسماعیلیان توجیه میشوند؛ مانند:

یابسوی صومعه شو زاهد خلوت نشین      یا سویی دیرمغان یا بر در کاشانه شو

توتولی داری باپیر مغان              میروی در خلد آسان همچو گل

حسینی در اشعار خویش انواع صنایع بدیعی را بکاربرده ؛ مانند: ردالصدرعلی العجز، تلمیح و تشبیه که میتوان به مثال های زیرین رجوع کرد.

ای پسر بفروز ار بهر شبان تار شمع      تاکند روشن ترا آن کوچه غدار شمع

شمع جان روشن شود از بهر طاعت ای پسر    گر بر افروزد زمی در گلشن اسرار شمع

شمع رخسارت گر افروزد میان لیل تار     عاشقان پروانه آسا جان کند ایثار شمع

در ابیات فوق شاعر صنعت ردالصدر العجز استفاده کرده و در ابیات زیرین شاعر از تلمیحات کارگرفته است.

جان خود را فدای دوست کنی     بهر عذرا ست جان بکن وامق

ویا:

پیر زن آورد تارو پود خویش     تازمالک می خرد یوسف به این

چون زلیخا کرد از مشرق طلوع    همچو ماه چهارده اندر زمین

در بهایش داد صد خروار زر    تا به یار خویشتن شد همنشین

ترکیب واژه ها در اشعار حسینی از دیگر نکته های قابل توجه است که صور خیال و بیان شاعر را به خوبی نشان میدهد؛ مانند: چاه عصیان ، قاصد موت، دریای وجود، بحر نیستی، اسلح دین، و غیره . قبلا متذکر شدیم که مشار الیه تحصیلات عالی نداشته روی این ملحوظ بسا از قوانین شعری را مراعات نکرده است که از جمله تکرار قوافی است. در بعضی از غزلیاتش یک قافیه تا چهار باز هم تکرار شده که میتوان این مثال را مصداق خوب برای این ادعا دانست.

قدم زهجرت ای دوست چون دال شد خمیده         در حسرت لبانت جانم به لب رسیده .....

بلبل صــفت بنالم بر شاخ هر نهــــالـــــم                 می سوخت پروبالم سوزش به دل رسیده

خلقان زحسنت حیران لعلت چو غنچه خندان        رفتار تو خرامان ای ماه نو رسیده ...

الف است و دو صدو شصت ، سه بود گشتم حاصل      اندرحساب شمسی پنجاه و دو رسیده

همچنان تکرار قافیه بیگانه و ضمیر خویشتن در این غزل .

ای دلا با یار جان خویشتن همخانه شو          گر به او همخانه گردی از همه بیگانه شو

گر چه در تاریک جهل خویشتن در ماندۀ      گرد شمع روی یار خویشتن پروانه شو

گر چه مستان می نشینی بر در میخانه رو      گرتوانی رفت آنجا ساکن خمخانه شو

جرعه نوش جام جم شو از شراب بیخودی       عقل را یکسو بنه و پس بیا دیوانه شو

تو کنی معلوم احوالات انس و جن همــــه             پیش میخوران نشینی عاقل و فرزانه شو

گرنخوانی درس عشق خویش پیش عاشقان        از عقول و از نفوس خویشتن بیگانه شو

گر به دنبال هوای نفس خود ره میروی          هم چو جغدی بینوا در گوشه ویرانه شو

تو عنان نفس دون را در کفش هرگز منه       در جهادش کوش دایم غازی مردانه شو

یا به سوی کعبه رو یا رو به تسخیر قلوب        یا سوی دنیا دون مشغول دام و دانه شو

یا به سوی صومعه شو زاهد خلوت نشین        یا سوی دیر مغان یا بردر کاشانه شو ...

گر ریا در بین آری پس زحق بیگانه یی         از ریا خوانی یقین هم خوابه شیطانه شو

از ریاکاران نا حق ای« حسینی» شو بری         ازلئیــــمان جهالان زبون بیگانه شو

+ نوشته شده توسط اقبال«حسام» در پنجشنبه هفدهم تیر 1389 و ساعت 16:1 |
مذهب شاه «ظهوری»

مذهب شاه متخلص به ظهوری فرزند ظهور علیشاه در سال 1323هجری خورشیدی در قریه سرچشمه ولسوالی شغنان بدخشان افغانستان تولد گردید. دوره دبستان را تا صنف ششم در لیسه رحمت شغنان و متباقی آنرا در لیسه زراعت بغلان با تحمل بسا از مشکلات به پایه اکمال رسانده و در ولایاتی چون ، بغلان، بلخ وکندز از سال 1346تا 1378 به حیث مامور زراعت انجام وظیفه نموده است. در این اواخر که وطن بیش تر به طرف بی سروسامانی کشانده شده بود ظهوری به کراچی پاکستان مهاجرت کرد و از آن طریق خود را به کانادا رساند که فعلا در آنجا به سر می برد .

ظهوری در سایه اصلاح وتربیت پدرش که یک شخص روحانی ؛ خردمندوهمچنان خلیفه مذهب اسماعیلی که طبق حدود ناصر خسرو در مقام ماذون اصغر قرار گرفته بود، پرورش یافت و گرویده به اخلاق او شد. اشعارش بیان میکنندکه اوپایه داری در گفتار وکردار را چه درنفس خود وچه درنفس دیگران  دوست میدارد وبا هر عمل زشت و ناپسندی که در خور حیات اجتماعی نبوده مبارزه میکند. او که یک شخص محبوب القلوب و پاک نفس وطن ماست ، در مدت 32سال ماموریت خویش در دوایر دولتی در هرگونه شرایط زمانی و مکانی ، علیه هر قسم بیعدالتی؛ استبداد، رشوه ستانی، کارشکنی و مردم آزاری مبارزه کرده و تنفر خود را نسبت به این پدیده های شوم با سرودن اشعار نیشدار باز تاب میدهد . خطابش به والیان ، قضات ، مدیران و دبیران این طور است ؛ ای کسانی که شما در زمین خدا نشسته اید و می خواهید قانونش را پیاده کنید پس هیچگاهی کلام خدا و حدیث پیغمبرش را از یاد نه برید، زیرا خداوند ظالمان را و پیغمبر خدا رشوت گیران و رشوت دهندگان را سخت نکوهش کرده اند؛ چنانچه میگوید:

 

تو قاضــی را که عدالــت مقــام توباشد            نه ایـــنکه خائن و بی عدالــت نام تو باشــد

چه شد زفکر تو آیات حق حدیث رسول           که ظــلم و رشوه کندقلـــب تیره تو قـــبول

مکن که رشوه مخالف به دین و آیین است           اگر چه قلب تو محکم چو سنگ و آهین است

بزن تو طبل سرور ای مدیر تحریرات         که جیب و بکس تو پر شد ز رشوه و خیرات

زبهــر رشوه نمــایی تو مردم آزاری             کجـــــا کنـــی تو پذیرفــــته عرض ناداری ........

علا قدارتو هم باش خرم و خرسند             که میرسد به تو هم مرغ و هم بزو گوسفند.......

 

بعد از نفوذ قانون اساسی از سال 1343به بعد در افغانستان یک سلسله فعالیت ها یی در قسمت سیاسی ، ادبی ، فرهنگی برای مردم مهیا گردید و حتی مردم به خیابانها می ریختند و علیه حکومت تظاهرات و انتقادات مینمودند که از جمله میتوان به تظاهراتی که در سال 1348 محصلین و متعلمین در کابل به راه انداخته بودند اشاره کرد. ظهوری با وجود آنکه در همان زمان به صفت عسکر در مکتب ظابطان گماشته شده بود ولی نظام ظاهر شاهی را یک نظام ظالم ؛ مستبدوخون ریز خوانده وبه این مسئله چنین اشاره میکند که :

در باغ وطن بوی گل و عدل اثر نیست               جز خار جفا و شجرظلم دگر نیـست

این ظلم حکومت به خدا شان بشرنیـست                 مثلش به جهان فرد بشر هیچ خبرنیست  

کارش به وطن جمله به جز شور شرر نیست

رفتار حکومت پی کشــتن چو خدنگ است        این قلب ندانم که مگر پاره سنگ است

اندام جوانان همه از خون دو رنگ است        این خون چشی وریختنش وصف پلنگ است

این آتش بیداد فزونتر به سقر نیست

سیلاب ستم کرد نگون قصر عدالت         آمد به وطن دوره چنـگیز و جــهالت

کو دیده بینش که کند شرم وخجالت        از قتل جوانان که شدند غرق ضلالت

سوزنده تری درد از این درد جگر نیست........

بعضی از اشعار ظهوری که به زبان شغنانی سروده شده اند انعکاس دهنده شوق و تمایلات وی به اصلاح جامعه به خصوص شغنان اند. وی گمراهان را اندرز میدهد تا از گمراهی بپرهیزند از این رو شعرش رنگ اصلاحی دارد .مثلا: در ادبیات زیر نصایح خود را متوجه یک تعداد اشخاص میکند.

ای    ڨرادک تورد څده هوښیار خو که       بهس تو افیون جهت هرا بیمار خو که

ڨهر خو وښ تر خو تو ای بیوښ ﭬراد        چس خو باغت چیدته افیون ذاد

هم خو زمڅت هم خو گازت چود گرو        زاښتت افیونت و مت تهم  تیژد  درو .....

 

 

بهس که تریاک ید ظهوره گهپ نغوږ

خیچ نغوږت ویذ مو گهپین هر خو غوږ

  ویا:

ای ڨــــــراد مه ښافڅ اندځ کار که          ییو ذو بیوښ تر خیث هښیار که

مهکه تر باغت په دهلیــځین چدهم              لپ په دیوالند ته مه پد رهز خو دهم

سین خو کهل چس ای ڨراد سوذج خیر مذار             هم تو کهلک ریذج نامیزد هم بدار

از توښیڨداو ترد یه چیز فایده نه سود             تر مو چس آدم ته دوند ساذه نه سود

فک جوانرد خوبه نه ڨید بیکاره گه             سهد ته از بیکاره گه بیـــچاره گه .......

چوده دلــــسوزه ظهـــوره دونده لـــود

کارڅه کښت هر چهی څه ڨید آروم به سود

 

وی همیشه ناصح و رهنما و زبانش به پند و اندرز گویا است، شعرش حاوی عقیده او در باره زندگی است و این نصیحت او حاوی دستور های مفصلش در تهذیب و حسن سلوک.

  از مزایای دیگر شعر ظهوری انتقاد کردن است که وی دراینگونه اشعارش حکومات وقت را بیشتر مورد خطاب قرار داده و ایشان را متهم به زیر فقر قرار دادن مردم نادار و بیچاره شغنان میکند.

 

یاران کسی به گوشه شغنان نظر نه کرد       یک والی و رییس هم آنجا سفر نه کرد

از راه کوه و تپه حکومت گذر نکرد         از آه و فقر ما کمکی هم حذر نه کرد

 

موصوف چند صفحه از خامه اش را اختصاص به یک مناظرۀ داده  که گویا  بین ولایت بدخشان و کابل به وقوع پیوسته است و آنرا برپایه تشخیص و انطاق بنا نهاده و موضوع را از این سوال کابل از بدخشان که چرا پسمانده هستی آغاز و بعد به طرف طعنه بدخشان از تقلید بی جا مردم کابل از کشور های پیشرفته ؛ ایجاد باغ وحش و موضوعات دیگری می کشاند.

او در تعدادی از اشعارش غم و رنج مردم کابل را، که در جنگ های بین احزاب و گروه های سیاسی کشیده بودن تصویر برداری میکند.

بهر قدرت همه احزاب بیارند به چنگ      هریکی با چقدر مکرو فریب نیرنگ

بفگندند به کابل همه جا آتش جنگ             بر زن وجاده نمودند زخونها یکرنگ

درج تاریخ شدو درس برای فرداست

راکت و توپ زیکسو ودگر سو هاوان        از زمین فیر شدو شدبه هوا بمباران

برسر مسجدو بر خانه و برمکرویان         گشت زین جنگ و جدل کابل زیبا ویران

قتل کردندو به گفتند که این حکم خداست

جاده و شاه دو شمشیره و تاشوربازار       داخل شهر و نو آباد و همه کاته چار

کوته سنگی ودهبوری وسیلو وافشار       خانه وقصر عمارات نمودند هموار

ناظر این همه بیدارگری خواجه صفاست

 

پیش از آنکه شاعر بنا بر وضع رقتبار وطنش را ترک گوید از تراویده ذهن خویش غزلی انشا می کند که در این غزل تشبیهات زیادی به کارگرفته شده.

 

چو اسیاب به گردش زمانه میماند         بزیز سنگ زمان خلق دانه مــیماند

بروی بحر حوادث در این محیط حیات         دوروز عمر حباب روانه میماند

نشاط و عیش جهان بر بساط هستی ها           چو شبنمی به سحر دانه دانه میماند

 

 

نوا وناله وفریاد و آه مظـــــــلومان                به گوش اهل ستم چو ن ترانه میماند

شکســـت خاطر طفل یتیم و بی مادر             چو آتـــشیت به حال زبانه میــــــماند

سکـــوت خانه هجرت شده بدان ماند                پرنده میرودو آشــــیانه مـــیماند

زتار پود وجودم ظهوری بعد حیات

همین دو رشته مصرع نشانه میماند

 

   در اشعارظهوری از ترکیب های زیبایی استفاده شده که  بعضی شان از جذابیت و گیرایی خاصی بهره مند اند این ترکیبهای یا تشبیهی و استعاری و یا اضافی و توصیفی هستند. مانند:

دریای وهم ؛ چراغ وصل؛ کوچه زلف، باغ دل، نهال الفت ، شیشه آرزو، چادرشب؛پای دل ؛ پادشاه عقل، کشورقلب، طفل دیده......

  اشعار مشارالیه انباشته از صناعات گوناگون بدیعی و بیانی چون تجنیس؛ تجاهل عارف ؛ تلمیح، براعت الستهلال و امثال آن میباشد مانند:

 

ندانم حور هستی یا پری زاد             که از حسن تو عالم گشته حیران     (تجاهل عارف)

خوردندکتک بی حدو دیدند جزایی            اخراج شدند از عدم عدل روایی      (تجنیس)

 

یاد آوری از موضوعات تاریخی دراشعار موصوف نسبت به شعرای هم عصر شغنی اش پر رنگتر است بطور مثال وی در یکی از غزلیاتش به بودن شاهان در جرم اشاره میکندکه در این زمینه شاه عبدالله بدخشی در کتاب ارمغان بدخشانش نیز اشارات مفصلتری نموده است. خلاصه اشعار مذهب شاه ظهوری بخصوص اشعاریکه به زبان شغنانی سروده شده از جایگاه خاصی در میان شعرای شغنان برخوردارند.


       

 



 

+ نوشته شده توسط اقبال«حسام» در پنجشنبه سوم تیر 1389 و ساعت 14:35 |
میرزا محمد «اسعد»

ازدیگر شعرای معاصر شغنان استاد میرزا محمد «اسعد » فرزند عرب شاه است . وی در3 دلو 1352درقریه ده مرغان ولسوالی شغنان به دنیا آمده است ؛ بنا به قول خودش در سن پنج سالگی شامل مکتب لیسه رحمت وبعد از دوازده سال از آنجا فارغ ودرسال 1369شامل امتحان کانکور واز آن طریق توانست راهش را به دانشکدۀ ادبیات پوهنتون بلخ باز کرد. بعد از مدت چهار سال؛ تحصیل از آنجا فارغ وبه حیث کارمند در شبکۀ بنام ORA ایفا وظیفه مینمودند وسپس برای مدت یکسا ل در دارالمعلمین شغنان وظیفه مدرسی را عده دار گردید که شرایط نا گوار افغانستان وی را مجبور به ترک یار ودیار وپناهنده شدن به کشور پاکستان کرد و مدت سه سال را در آنجا سپری نمود . با عودت دوباره به وطن مالوفژش از سال 1376 بدینسو در موسسه آغا خان در بدخشان در پست های متعددی انجام وظیفه می نماید.

اسعد اشعار زیبایی به دو زبان یعنی شغنی و فارسی دری می سراید اما تعداد اشعار شغنانی اش نسبت به اشعار فارسی او زیادتر هستند وبر مبنای پند واندرز ، انعکاس دادن مضامین سیاسی و اجتماعی می چرخند . در بحبوبه سروده های اسعد تنفر ونا رضایتی او از سیاست ناکام تعدادی از مردم شغنان که در این اواخر بسااز مشکلات ونا بسامانی را در نصیب مردم ستمدیده و مظلوم آن دیار کرده بود که در اثر خود سری و خود کامگی رهبران دو حزب تعدادی از مردم روشنفکر این منطقه کشته شده بعضی شان مورد ضرب وشتم اجانب قرار گرفته بودند وگروه دیگری جلان وطن شدند.متباقی که در ولسوالی شغنان باقی مانده بودند خودرا به جان همدیگر مار و کربش ساخته واوضاع را طوری مختل ساختند که پدر به جان پسر؛ مادر به جان دختر و برادر به جان برادر دایم تیر در کمان بودند که موصوف این اوضاع رقت بار و تاریخ تلخ را در این شعر زیبایش چنین جلوه میدهدکه :

سُت مـو تیرغـم وزمنت ستخان ڤـروښـت

طـاقتت صبــر از خـــو گلــــزارند روښت

فهـمتـه خــــږنان خــــو سیاست  بی نظیر

لافِ ڎاد با روست امـــــــریکـــات نِخُښت

ست جــــــــدا داد از پڅت نهــــن از رزین

غالمـــغــــــــــال اندوید اته دښمـــن نغښت

ڤــــــد درخت خــــږنانته میـــوه یو خلــــق

دزد فـــــریپتت پهـخـچنت خامیـڅــه رښت

مهـڎ ڎو باغبانین خو کهــم از هم نه فهمت

خـــــــوده بهـره دښمنت مهـــــــڎین تِدُښت

لاده مـــــــرد فـــــــردوسه دادت پــڅ نبرد

وینـــــــتم ار خــــږنان دادازپڅ څــه کـښت

چـــوده قـــدرت جهت و کهـل از تن جـدا

ههــــمه زریات گـوښت کددستور تدوښت

دانـــد اڤیــن "اسعـــد" مــو دل ښیښه مغوند

ارمــــو خـږنان ڎاد زمهڎ رد ت ڤـروښت

 

اسعد در پارۀ از موضوعات خویش از حافظ وسعدی پیروی کرده است. در اشعارش صناعات ادبی چون تشبیه ؛ تضاد وضرب المثل دیده میشودکه مصداق برای ادعای خویش از این دو بیت که اولی صنعت تضاد و دومی ارسال المثل است بسنده خواهیم کرد.

                هرښبت میثت زمستونت بهار         خرد ته وز احساس یکسونم ته جهت

                 چاه کن در چاه ار بشنیدۀ               با عدالت همرهان همخانه باش

 

+ نوشته شده توسط اقبال«حسام» در چهارشنبه دوم تیر 1389 و ساعت 13:52 |