ندای شغــــــــــــــنان

ریاست تحصیلات عالی بدخشان

پوهنخی تعلـــــــــــــــیم و تربیه

مرکز انکشاف مســـلکی استادان

فعالیت های سنتی  تدریسی- آموزشی

َ

تهیه کننده : پوهیالی اقبال «حسام»

تاریخ:      /        / 1388

مقدمه

      لکچر یکی از روش های موثر ودر عین حال یکی از نکوهیده ترین روش تدریش قلمداد میشود . اثر منفی این متود، وقتی بیشتر می شود که استاد ؛ برای مدت مدیدی برای محصلان ، که چندان توجه ندارند ؛ سخنرانی کند . اگر این میتود با محتوای درست وزمان مناسب ؛ هم آهنگ باشد میتواند به عنوان یک وسیله خوب ؛ موثر و سودمند به کار گرفته ، شود.

      وظیفه استاد که عبارت از تسهیل یادگیری است ، به توزیع اطلاعات ، محدود نمیشود، که وی از یادداشت های خود به دانشجویان، بی آنکه تبادل ذهنی صورت گیرد، لکچر بدهد. رابطه دو طرفه میان شاگرد واستاد آموزش سودمند و مؤثری را بوجود می آورد، که مدرسین با تجربه پیش از ارایه مطلب این موضوع را میدانند.

      لکچر استاد بدون مشارکت دانشجو در موضوع درس ، باید به اضافه از بیست دقیقه تجاوز نه کند ودر سیستم لکچر دهی ، باید از نوشته چاپی ، نوشته برروی فلپ چارت ، نقاشیها، مطالب تصویری ، سوالات دانشجویان، نوشته های دانشجویان، نقد وبررسی درس به صورت کتبی ، به موثریت و مفید کردن شیوه آموزش خود بیفزاید.

     ارایه مطلب درس وابسته به عوامل متعددی است، لذا یک مدرس مجرب هرگز برای آموزش ، تنها به یک روش خاص اکتفا نمی کند بلکه از روش های متعددی کمک میگیرد.

     یکی از شیوه هاییکه روش لکچر را مؤثر و آموزش را سهولت می بخشد، استفاده از یک مشاهد اصلاحی و همکاری و تعاون میباشد. مدرسان باید به هنگام کار بایکدیگر در جهت منافع دانشجویان همکاری کنند. مدرسان باید مسولیت های غیر آموزشی خود را با مدیریت واحد آموزشی در میان بگذارند ؛تا به خوبی نقشی را که از او در انتظار میرود ؛درک کند. مدرسی که وظایف خود را دوستانه و با همکاری و همفکری دیگران انجام دهد، شهرت خوبی کسب میکند و میتواند از دیگران همکاری مطلوبی را انتظار داشته باشد.

      کسی که به حیث مشاهده کننده در صنف نشسته است، وظیفه وی مشاهده اصلاحی باشد نه تجسسی، زیرا مشاهده اصلاحی میتواند لکچر را مؤثرتر بسازد، ولی مشاهده تجسسی به این مسله کمتر نگاه میکند. قابل ذکر است که مشاهده کننده؛ باید خود تجربه کاری داشته باشد و بتواند در قسمت وضعیت تدریس و لکچری استاد مشاهده شونده؛ داوری کند نه اینکه مطابق این ضرب المثل باشد «کوری ببین عصاکش کور دیگر شده».

      مسئله دیگریکه کارآیی و اثربخشی تدریس را تضمین میکند ؛داشتن رئوس مطالب یا(Outline) است که بیشتر نکات کلی ، جزیی و زنجیره یی را مرتبط با یک موضوع و ارتباط منطقی آن را به یادگیرنده عنوان میکند. بدون وجود یک یادداشت از رئوس مطالب ، مدرس برای توجه به دیدگاه ها و حفظ تسلسل موضوع و زمان مشخص شده برای ارائه مطلب ، با مشکل مواجه خواهد شد. در هنگام سخنرانی لکچر باید یک مقدمه خوبی داشته باشد که دراین مقدمه به تمام موضوعات توجه صورت گیرد. برعلاوه جلب توجه حضار، حرکات بدنی؛ تآکید کردن ،تداوم و تآمل در حین تدریس ، عادت های خاص، وضوح و روشنی ارایه مطلب ، صدا ، تلفظ، سرعت سخنرانی، زبان سادهو صحیح و غیره نیز ارزش لکچر را بالا میبرند و زمینه یادگیری را در دانشجویان فراهم میسازند.

پلان

طرح کلی یا Outline

پیشکش پلان

      این پلان را به استادان هم مسلک خود پیشکش نمودم ،که هر کدام شان نظریات خویش را ارایه کردند ؛که در نتیجه پلان تهیه شده اینجانب مورد قبول قرار گرفته و استاد نیاز محمد(ذاکری) را بحیث مشاهد ،از لکچر مورد نظر خود انتخاب کردم ؛تا باشد جهت هرچه بهتر شدن لکچر و کیفیت درس و یادگیری محصلین ما را یاری بیشتر و خوبتر رسانند ؛تا در روند لکچر دهی تغییرات قابل مشاهده یی رونما گردد.

ملاقات قبل از لکچر دادن با مشاهده کننده

     پلانی را که جهت ارایه لکچر تهیه و ترتیب کردم با مشاهده کننده نشان دادم که موضوعات فوق را آماده کردم، به امید اینکه تا مشاهده کننده نکات کلیدی را بیشتر مورد مشاهده قرار بدهد تا در لکچر های بعدی بتوانم از کمی ها و کاستی هایم را مرفوع بسازم.

هدف:

Ø      آگاه ساختن محصلین از فراز و نشیب زندگی یک هم فرهنگ شان

Ø      تشویق محصلان برای غنا فرهنگی

جریان لکچر دهی

       موضوع مورد تدریس مولانا است که در اینجا، بالای مقام پدر مولانا در دستگاه سلجوقیان، تولد مولانا ، مهاجرت پدر مولانا از بلخ به قونیه ، ملاقات مولانا با عطار، تشویق مردم قونیه از رسیدن پدر مولانا ، مقام مولانا بعد از مرگ پدرش، مولانا و شمس تبریز، واکنش مریدان مولانا بخاطر شمس تبریز ، مولانا و زرکوب، مولانا و چلبی و غیره است که ما در مجموع محتوا این لکچر را به دو قسمت یعنی نکات کلیدی و نکات حمایتی تقسیم می کنیم.

1:- نکات کلیدی

v     تولد مولانا

v     مهاجرت شان از بلخ به قونیه

v     ملاقات مولانا به عطار

v     مقام مولانا بعد از مرگ بهاالدین ولد

v     نقش شمس تبریز در تعین شخصیت مولانا

v     واکنش مریدان مولانا در مقابل شمس تبریز

v     ویژه گی اشعار مثنوی معنوی

v     وفات مولانا

 2:- نکات حمایتی:

ü      نشق چلبی در جهت تدوین مثنوی

ü      علت نامگذاری مولانا دیوان غزلیاتش را به شمس

ü      علت شهرت دیوان مولانا در غرب

ü      کتاب مثنوی

ü      کتاب دیوان غزلیات

ü      تصویر مولانا

ملاقات بعد از لکچر

        بعد از تقدیم لکچر استادیکه به حیث مشاهد در گوشه صنف نشسته بود بخاطر هرچه بهتر شدن وضع لکچر چند نکته را پیشنهاد کردند و متباقی را مثبت ارزیابی کرد. نکاتی که از نظر استاد مشاهد منفی خوانده شده بودند عبارتند از:

Ø      لکچر نوت بعد از خواندن محصلین دوباره جهت رفع اشتباه شاگردان توسط استاد خوانده نشد

Ø      در اخیر لکچر یکبار دیگر بصورت خلاصه تکرار نگردید

Ø      10 دقیقه وقت استاد دیگر در هنگام بازی در نقش تلف گردید

Ø      در تنظیم مواد درسی شاگردان را سهم داده نشده

       برعلاوه از استاد مشاهد بهترین مشاهدین که خود محصلین هستند بعد از تقدیم لکچر فورمه مهارت های لکچر که قسمت اخر آن به نظریات خود شان تعلق میگرفت ، از آنها خواسته شده که گرد صفات که در مقابل هر مهارت نوشته شده یعنی عالی، خوب، ضعیف، و خیلی ضعیف دایره کشیده و نظریات شان را یا بادست چپ و یا توسط شخص دیگر نوشته و بدون ذکر نام خود برای استاد بسپارند.

قسمت دوم:مشاهده کننده

ملاقات قبل ار لکچر با لکچر دهنده

   استاد نیاز محمد ذاکری پلانی را که به خاطر تقدیم لکچرشان تهیه وترتیب کرده بودند، ابتدا آنرا در محضر استادان دیپارتمنت دری قرار داده وهرکدام شان در مورد آن اظهارنظر کردند که در نتیجه فیصله طوری شد ، که پلان تهیه شدۀ خود استاد کاملا درست است وبنده حقیروسراپاتقصیر را به حیث استاد مشاهد انتخاب کرده بودند ودوباره مدت پنج دقیقه باهم صحبت کردیم ومطابق پلان تهیه شده شان برایم پلان مشاهده ونظارت را تهیه کردم.

جریان مشاهده

       درهنگام مشاهده درس استاد که در اخیر صنف قرار گرفته بودم وهدف مشاهده ام اصلاحی بود نه تجسسی ، زمینه را طوری عیار وآماده ساختم که خود بیان کننده آن بود که هدف ارتقا سطح مهارت تدریس استاد است نه قضاوت درباره چگونگی تدریس شان. برعلاوه از فورمه مشاهده یکتعداد یادداشتهای نیز گرفته شده است.

ملاقات بعد از لکچر

در زمینه تدریس استاد یکتعداد کمی و کاستی هایی وجود داشت که با ایشان درمیان گذاشتیم.

نتیجه گیری

      استفاده از میتود لکچر، همرای یک مشاهد زمینه خوب و مؤثری را بخاطر ارایه لکچر و سیستم یادگیری شاگردان فراهم میسازد و از این طریق یعنی هم از طریق مشاهده، شوینده و هم از جانب مشاهده کننده موضوعات مفید و همه جانبه را کسب خواهد کرد. اگر چنین روندی بار بار تکرار شود ، به یقین کامل گفته میتوانیم که نظام لکچر به یک سیستم، پویا و ارزنده مبدل خواهد شد و استاد موضوع در زمینه تدریس خویش کاملآ موفق بدر خواهد آمد و عموم استادان دست به دست هم داده و از مردی یک جو کم گفته بخاطر رشد و انکشاف نظام تحصیلی کشور شان با همدیگر همکاری نمایند.